De kans is groot dat je dit artikel hebt gevonden omdat je er helemaal klaar mee bent. Slapeloze nachten, druk op je borst, een constante stroom aan rampscenario’s in je hoofd. Angst, angst en nog eens angst. Angst om verlaten te worden, angst voor het onbekende, angst voor dit, angst voor dat.
Slapeloze nachten, druk op je borst, een constante stroom aan rampscenario’s in je hoofd.
Je wil maar één ding; van je angst afkomen. Maar hoe kom je van angst af? Je bent op zoek naar die éne therapie, naar die éne magische tip. Iets dat je angst voorgoed laat verdwijnen.
Ik ben Bart, psycholoog en ervaringsdeskundige op het gebied van angst. Ook ik heb me jarenlang afgevraagd hoe ik van mijn angst af kwam. Ik heb aan de grond gezeten, een kliniek van binnen gezien en alles geprobeerd om de angst te ‘fixen’.
En het eerlijke antwoord waar ik zelf jaren over heb gedaan om te begrijpen? Je komt er niet vanaf. There, I said it.
Misschien klinkt het deprimerend, maar eigenlijk is het heel bevrijdend. Je mag de strijd namelijk staken. In dit artikel leg ik je uit waarom jouw pogingen om van je angst af te komen juist de reden zijn dat de angst blijft (en erger wordt).
De paradox: Waarom ‘ervan af willen’ de angst voedt
Het klinkt zo logisch: als je een probleem hebt, wil je een oplossing. Dit hebben we al vanaf kinds af aan geleerd. Als je kiespijn hebt, ga je naar de tandarts om er vanaf te komen. Als je een kapotte kraan hebt, laat je hem fixen (of fix je hem zelf). Dus als je angst voelt, wil je die angst repareren of verwijderen.
Maar je brein en emoties werken niet als een kraan. Angst is geen defect; het is een (heel nuttig!) overlevingsmechanisme. Zodra jij tegen jezelf zegt: ‘Ik moet van deze angst af’, geef je eigenlijk zelf een alarmsignaal af. Je zegt namelijk tegen je zenuwstelsel dat de angst zelf een gevaar (of probleem) is!
En dat is niet gek, want hoe vaak kreeg je als kind al niet te horen; je hoeft niet bang te zijn. Droog je tranen. Etcetera. Goed bedoeld hoor, van onze ouders, juffen, meesters en de rest. Maar wat is het signaal? Emoties en gevoelens mogen er niet zijn.
Het gevecht tegen de schaduw
Een mooie metafoor is vechten tegen je eigen schaduw. Stel dat je vecht tegen je eigen schaduw. Hoe harder je slaat, hoe meer je beweegt, hoe actiever die schaduw wordt. Zo werkt het ook met angst.
Je probeert de angst te onderdrukken.
Je probeert ertegen te vechten met logische argumenten (‘de kans dat een vliegtuig neerstort is heel klein’).
Je vermijdt plekken waar je bang wordt.
Je gaat dwangmatig ademhalingsoefeningen doen om ‘rustig’ te worden.
Al deze acties zijn signalen aan je brein dat er een levensgevaarlijke beer in de kamer staat. En wat doet een gezond brein als er een beer in je kamer staat? Juist, het maakt adrenaline aan zodat je kunt vechten of vluchten. Eigenlijk is jouw zenuwstelsel dus kerngezond, want het werkt supergoed!
Maar, de zoektocht naar hoe je van je angst af komt, is dus precies wat de angst in stand houdt. Capiche?
Je bent je mind niet: loslaten van identificatie met ‘de mind’
Wat heel belangrijk is om te begrijpen is dat er een onderscheid is tussen jou en de mind. Jij neemt de mind waar. Wat dus al duidelijk maakt dat er ’twee’ zijn.
Wat mij zelf heel erg helpt in dit proces is het geven van een naam aan de mind. Mijn mind noem ik Gerrit. Waarbij ik dus kan zeggen; ‘ah, Gerrit roept weer dat ik het niet kan en dat ik ga falen’. Niet ik. Gerrit. M’n mind.
Je mind is geprogrammeerd om gevaren te zien. Of ze er nou zijn of niet. De mind maakt geen onderscheid tussen een bloeddorstige leeuw of een presentatie op school. En dus gaat de mind dingen roepen als ‘Wat als je nu gaat stotteren‘, ‘wat als je je tekst vergeet‘, ‘mensen gaan je uitlachen‘ etc. etc.
Dit klinkt heel gemeen, maar dit doet de mind om jou te beschermen voor mogelijke pijn. En als je ernaar gaat luisteren, ga je dus dingen vermijden. Je gaat geen presentaties meer geven, je pakt die promotie op je werk niet, je gaat geen nieuwe contacten of relaties aan. Agorafobie wordt dit ook wel genoemd.
De grootste bevrijding in mijn eigen proces was het besef; maar wacht even, ik hoef die mind niet te geloven. De gedachten hoeven niet weg of aangepast te worden. Je hoeft ze niet te weerleggen of er iets positiefs tegenover te zetten. Je moet alleen leren om ze te zien voor wat ze zijn; elektrische signalen in je brein. Verhalen. Geen feiten.
Zie het als een radio die constant aan staat op de achtergrond. Soms een irritante reclame. Soms een leuk liedje. Maar je luistert er niet actief naar. Je gaat er ook niet op in. Je vecht er niet tegen. Het ‘is’ gewoon.
De oplossing is het tegenovergestelde van wat je denkt
Als je vraagt ‘Hoe kom ik van mijn angst af?’, zoek je eigenlijk naar controle. Maar controle is bij angst een illusie. Daarom heet deze website ook geen ‘kom van je angst af’ of ‘controleer je angst’ maar ‘dealen met angst‘.
Wel kun je afkomen van verlammende of beperkende angst. Want dat is wat er gebeurd als jij je verzet tegen je mind. Het is eigenlijk zelfgecreëerde bedachte angst. Ik ga je uitleggen hoe je dit doet.
1. Stop met het gevecht (aanvaarden)
Aanvaarden betekent niet dat je de angst leuk vindt. Daarom noem ik het ook bewust geen ‘acceptatie’, want dat veronderstelt dat je het leuk moet vinden. Nee, aanvaarden betekent dat je stopt met de oorlog.
Als de angst opkomt zeg je: ‘Oké, daar is de paniek weer. Het voelt helemaal kut, mijn hart gaat tekeer, maar ik ga niet proberen dit te veranderen.’ Door de weerstand op te geven, krijg de angst geen brandstof meer. Net als dat je zuurstof weghaalt bij een brand.
2. Defusie: Neem afstand van ‘Gerrit’
Ik zei al dat ik mijn angstige mind een naam heb gegeven: Gerrit. Kijk naar jouw persoonlijke Gerrit alsof het wolken zijn die voorbij drijven. Jij bent niet de wolk, dat is Gerrit. In plaats van te denken ‘ik ga dood’, zeg je tegen jezelf: ‘ik merk dat Gerrit roept dat ik doodga’.
Dit geeft je de ruimte om te ademen, zelfs terwijl de paniek door je lijf giert.
3. Willingness: Zet de deur wagenwijd open
De vraag is niet hoe je van de angst af komt, maar: ‘Ben ik bereid om dit nare gevoel te ervaren, zodat ik de dingen kan doen die ik belangrijk vind in het leven?’ Wil je een leven dat geleid wordt door angstvermijding, of een leven waarin je je waarden volgt, mét een bonzend hart?
Zet die deur maar open voor de angst. Ga juist de dingen doen die angst oproepen. Angst = go. Ik zeg dan zelfs letterlijk tegen mezelf; kom maar met je angst. Bring it on. Gooi het helemaal over me heen. Ik nodig de angst echt actief uit. Want zo verliest de angst zijn brandstof.
Waarom therapie vaak de plank misslaat
Als psycholoog zijnde weet ik maar al te goed dat veel therapieën zich focussen op het ‘analyseren’ van de angst. Waar komt het vandaan? Is deze gedachte wel reëel? Kunnen we hier iets positiefs tegenover zetten? Als ervaringsdeskundige weet ik dat dit je hoofd alleen maar voller maakt.
In mijn ogen graaf je hiermee juist een dieper gat voor jezelf. Je blijft namelijk bezig met de inhoud van de angst. Met andere woorden; je gaat eigenlijk in gesprek met je mind. Je probeer nog steeds iets op te lossen, of te behandelen. En zodra je de mind ook maar een beetje aandacht geeft…. PATS, dan pakt ‘ie je.
Het ‘waarom’ is helemaal niet zo interessant. We graven met zijn allen wat af in ons verleden. En ergens is dat prima hoor. Maar als je het puur over angst hebt is dit veel minder interessant.
Hoe je ga NU om met de sensaties in je lijf? Met je mind? De wortel van het probleem is niet de gebeurtenis van vroeger, maar de manier waarom je vandaag de dag reageert op je eigen binnenwereld.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Als ik niet van angst af kom, moet ik dan mijn hele leven lijden?
Nee. Dat is het mooie. Zodra je echt stopt met willen dat de angst weggaat, verliest de angst zijn macht (en kracht). De fysieke sensaties kunnen er nog wel zijn, maar het ‘lijden’ stopt. Lijden = Pijn x Verzet. Als je het verzet naar nul brengt, blijft alleen de fysieke sensatie over, en die is prima te verdragen.
Hard gezegd creëer je dus je eigen lijden. It’s hard but it’s true.
Betekent dit dat ik nooit meer rustig zal zijn?
Integendeel. Echte rust ontstaat pas als je niet meer bang bent voor je eigen angst. Als je weet: ‘Ik kan paniek aan, ik kan onrust aan, ik kan mijn mind aan’, dan ontstaat er een diep fundamenteel zelfvertrouwen dat veel sterker is dan de tijdelijke afwezigheid van angst.
Hoe begin ik hiermee?
Begin klein. Dit patroon speelt al jaren, dus is echt niet van de een op de andere dag verdwenen. De volgende keer dat je onrust voelt, probeer dan eens niet direct afleiding te zoeken of jezelf te kalmeren. Zit er gewoon eens 5 minuten mee. Voel hoe het trilt, voel hoe het drukt. En zeg tegen die sensaties: ‘Let’s go, kom maar! Is dat alles wat je hebt?’
Daarnaast is de identificatie met de mind loslaten wel een kwestie van ja of nee. Zie het als een lichtknopje. Of je identificeert je met je mind, of je doet het niet. Op een gegeven moment, na veel herhalen, staat het knopje steeds vaker naar de goede kant (= geen identificatie). Totdat het automatisme wordt.
Van overleven naar leven
Je bent je hele leven al aan het proberen om angstvrij te worden. Om een vrije versie van jezelf te vinden die geen angst meer kent. Maar die versie bestaat niet. De krachtigste versie van jezelf is de persoon die de angst onder de arm neemt en tóch doet wat hij of zij belangrijk vindt.
Mijn missie is om je te laten zien dat je niet gefixt hoeft te worden. Je bent al compleet en volledig gezond. De mind is slechts een schreeuwend kind op de achterbank. Hij mag er zijn, hij mag schreeuwen, hij mag aanwijzingen geven, maar jij houdt het stuur vast.
Het leven begint pas echt als jij stopt met vluchten.