Je kunt TikTok niet openen of je ziet de een na de andere influencer het hebben over sociale angst. Maar wat is dat eigenlijk, sociale angst? In dit artikel duiken we eens verder in de betekenis, de oorzaken van sociale angst en het verschil met verlegenheid.
Je kunt TikTok niet openen of je ziet de een na de andere influencer het hebben over sociale angst.
Om gelijk duidelijk te zijn; sociale angst is meer dan alleen een beetje verlegen zijn. Het is een diepgewortelde angst voor sociale beoordeling. Maar spoiler alert; je hoeft niet te wachten tot de angst verdwijnt om weer voluit te kunnen leven. Laat me je meenemen!
Sociale angst of sociale fobie?
Allereerst is het belangrijk om het onderscheid uit te leggen tussen sociale angst en een sociale fobie. Sociale angst is volgens de klinische psychologie géén stoornis. Sociale fobie wordt in de DSM (het handboek der psychische stoornissen) omschreven als een sociale angststoornis.
Sociale angst is dus breder. Het gaat over verlegenheid, zenuwachtig zijn of ongemak in sociale situaties. Maar dat kunnen introverte mensen bijvoorbeeld ook ervaren, en die hebben niet gelijk een stoornis.
De sociale angststoornis wordt in de DSM als volgt beschreven;
“Hevige, aanhoudende angst voor en vermijding van situaties waarin men wordt blootgesteld aan een mogelijke kritische blik van anderen. De sociale angststoornis wordt onderverdeeld in een specifieke vorm, waarbij de angst gekoppeld is aan een specifieke situatie zoals podiumvrees en in een gegeneraliseerde vorm, waarbij de angst in verschillende situaties voorkomt”
Het cruciale verschil tussen sociale angst en een sociale angststoornis is de mate van belemmering. Een stoornis is pas een stoornis als het buitenproportioneel impact heeft op je leven.
Verlegenheid doet dit in de regel niet. Maar een sociale fobie maakt dat je steeds meer gaat vermijden waardoor je wereldje zo klein wordt dat het echt een negatieve uitwerking op je leven heeft. Vaak durf je amper meer in het openbaar te komen of nieuwe dingen te ondernemen.
Hoe herken je een sociale fobie? Dit zijn de kenmerken.
De kenmerken van een sociale fobie zijn zowel fysiek als mentaal. Je lijf en mind reageren op een bepaalde manier als jij in sociaal contact dreigt de komen waarbij je beoordeeld zou kunnen worden.
Jouw amygdala, het angstcentrum in je hersenen, staat veel te gevoelig afgestemd als je last hebt van een sociale angststoornis (voor mogelijke oorzaken lees vooral verder). Met andere woorden; sociaal contact waarbij je mogelijk beoordeeld kan worden activeert het vecht- of vluchtsysteem.
Fysieke symptomen
Jouw lijf maakt zich klaar voor oorlog. Daardoor worden er allerlei fysiologische processen in gang gezet. Zo worden je bloedvaten wijder, je hart gaat harder pompen, je ademhaling stijgt en je spieren spannen aan. Vet handig als je moet gaan vechten (of vluchten)!
Wat jij hiervan merkt? Je gaat bijvoorbeeld blozen, trillen of zweten. Ook kun je druk op je borst, hartkloppingen of een onregelmatige ademhaling ervaren. Misselijkheid en duizeligheid horen er ook bij. Als dit extreem wordt, zoals bij een paniekaanval, kun je zelfs het gevoel hebben van flauwvallen of overgeven.
Mentale symptomen
Naast fysieke symptomen kun je ook last hebben van mentale symptomen van je sociale angststoornis.
Piekeren, piekeren en nog eens piekeren. Dagenlang opzien tegen een afspraak of überhaupt naar buiten moeten. Je mind maakt je helemaal gek met alles wat er fout kan gaan.
En ben je dan eenmaal in contact? Dan ben je enorm op jezelf gefocust. Hoe kom ik over? Zei ik iets raars? Welke houding moet ik aannemen? Je voert altijd meerdere gesprekken tegelijk. Gesprekken met anderen, maar vooral ook met je mind.
En is de situatie dan voorbij en ben je weer ‘veilig’ thuis? Dan komt de analyse. Elk detail herkauw je alsof het een taaie biefstuk is. En niet positief, nee nee. Hartstikke negatief. Pff, die ander moet wel denken…
De oorzaak van sociale angst en sociale fobie
Er is meestal niet één aanwijsbare oorzaak van sociale angst. Vaak is het een samenspel van factoren die bepalen of je sociale angst ervaart, en of dit doorslaat in een sociale angststoornis.
Biologische aanleg (‘nature’)
In de psychologie worden veel tweelingstudies gedaan, waarbij geadopteerde tweelingen die los van elkaar in gezinnen terechtkomen worden onderzocht. Op deze manier kun je goed zien wat het effect is van opvoeding/omgeving (nurture) en genen (nature).
Sommige mensen worden geboren met een gevoeliger zenuwstelsel. Dit is gewoon een spectrum, en niet goed of fout. Denk hierbij een hoogsensitieve of hoogbegaafde mensen. Deze biologische aanleg wordt vaak gelinkt aan sociale angst. Immers, je zenuwstelsel ‘ziet’ ook veel sneller mogelijke gevaren.
Opvoeding en omgeving (‘nurture’)
In principe is biologische aanleg nooit de volledige oorzaak van een sociale angststoornis. Je opvoeding en omgeving ‘leren’ je namelijk voor een groot deel of jij sociaal contact als ‘gevaarlijk’ gaat zien.
Soms zijn dat hele directe oorzaken, zoals misbruik of mishandeling. Maar veel vaker zijn het hele subtiele oorzaken. Als jij bijvoorbeeld overbeschermd bent door je ouders heb je mogelijk niet geleerd dat sociale situaties veilig zijn.
Negatieve ervaringen
Dit valt eigenlijk onder opvoeding en omgeving, maar soms zijn er hele specifieke oorzaken voor een sociale angststoornis. Denk hierbij bijvoorbeeld aan pestgedrag of bepaalde situaties waarin je publiek vernederd bent, bijvoorbeeld op het werk.
Hoe pak je dit aan?
Meestal worden sociale angststoornissen behandeld met behulp van CGT, oftewel cognitieve gedragstherapie. Hierbij wordt er gebruik gemaakt van cognitieve herstructurering, wat betekent dat je negatieve irrationele gedachten (‘iedereen vindt me raar’) gaat vervangen door realistische gedachten.
Daarnaast gaat het over exposure (blootstelling). Met andere woorden; je moet sociale situaties juist stap voor stap gaan opzoeken om te gaan groeien. Ook worden er soms therapieën zoals schematherapie ingezet om te kijken waar in het verleden patronen zijn ontstaan.
Met dealen met angst focus ik mij puur op het hier en nu, en minder op cognitie. Uit eigen ervaring merkte ik namelijk dat ik cognitief al zo sterk was en veel in mijn hoofd zat. CGT maakte dit juist alleen maar erger. Het werd een soort pingpongwedstrijd van positieve gedachten tegen mijn negatieve mind, die ik nooit won.
Ik kijk dus niet naar oorzaken of iets ‘veranderen’. Ik kijk naar accepteren. Of eigenlijk vind ik aanvaarden een beter woord. Snappen hoe het angstmechanisme werkt, hoe jouw zenuwstelsel werkt en hoe jouw mind werkt. Wil je hier dieper induiken raad ik je dit artikel aan.
In het kort komt het erop neer je radicaal anders met angst omgaat. De angst juist uit gaat nodigen, in plaats van weg wil krijgen. Want eerlijk; sociale stress hoort bij het leven. Het is een teken dat je verbinding met anderen belangrijk vindt. Ik leer je dus liever je angst mee te nemen, terwijl jij de regie houdt over je leven.
Conclusie: Van sociale fobie naar sociale vrijheid
Als jij last hebt van sociale angst (of zelfs een sociale fobie) betekent dit niet dat je ‘stuk’ bent of dat er iets in jouw hersenen kapot is. Het is gewoon een teken dat jouw interne alarmsysteem veel te scherp staat afgesteld op sociale afwijzing. Begrijpen wat er gebeurt in je brein en zenuwstelsel is de eerste stap naar vrijheid.
Herken jij jezelf in deze kenmerken en blijf jij maar onderzoeken hoe je ‘ervan af komt’? Dan is het tijd om de stoppen met vechten. De weg naar sociale vrijheid begint namelijk niet met het verdwijnen van de angst, maar bij de moed in actie te komen MET angst.