Gaat je hart al sneller kloppen bij het zien van de afbeelding hierboven? Jep, dan heb jij last van vliegangst. En je bent niet de enige. Maar liefst 1 op de 3 mensen hebben in meer of mindere mate last van vliegangst. En ik was er één van.
1 op de 3 mensen hebben in meer of mindere mate last van vliegangst. En ik was er één van.
Als jij last hebt van vliegangst dan weet je echt wel dat vliegen veiliger is dan autorijden. De kans dat er iets gebeurt is nihil. Maar toch sta je doodsangsten uit zodra die grote deuren van het toestel sluiten. Of zelfs daarvoor al.
Of je nu zoekt naar een vliegangst cursus, therapie voor vliegangst of zelfs een kalmeringsmiddel voor vliegangst; de meeste ‘oplossingen’ focussen op de buitenkant. Op kennis over de veiligheid van een vliegtuig. Op jezelf afleiden met muziek, films of boeken. Op ademhalingsoefeningen en positieve gedachten.
Vanuit mijn achtergrond als psycholoog zou ik dat misschien zelfs ook wel aanraden. Maar als ervaringsdeskundige weet ik dat het bullshit is. Dweilen met de kraan open, want er verandert niets fundamenteels.
Vliegangst gaat niet over het vliegtuig, neerstorten of over opgesloten zitten. Het gaat over je mind. Jouw mind die je gek maakt. Je mind schreeuwt dat het fout gaat, dat je er niet uit kunt, dat je neerstort, whatever. En zolang jij de mind serieus neemt of juist weg probeert te ‘denken’, volgt de paniek vanzelf. Waardoor de mind nog harder gaat roepen, nog meer paniek, et voila. Een paniekaanval.
In dit artikel leer ik je hoe je écht omgaat met angst voor vliegen. Weg met al die halfbakken tips over ademhaling en positieve gedachten, maar een blijvende verandering.
Waarom de meeste hulp bij vliegangst faalt
Veel instanties, cursussen en therapieën rondom vliegangst focussen zich op kennis en cognitieve gedragstherapie. Hierbij gaat het erom dat je leert dat het, feitelijk gezien, heel veilig is om te vliegen (veiliger dan autorijden, fietsen, etc.). Daarnaast leer je hoe je negatieve gedachten en gevoelens kunt onderzoeken en veranderen naar een positieve variant.
En geloof mij, ik heb wat afgeterapied (is dat een woord?). Ik wist ook wel dat dat vliegtuig niet neer ging storten en dat ik positief ‘moest’ denken. Maar als je echt last hebt van heftige vliegangst en paniekaanvallen, gaat dat je echt niet helpen.
Wanneer er turbulentie begint, of zelfs al als je gewoon opstijgt, begint die mind te tetteren. ‘We gaan neer storten’, ‘en dan ga ik dood’, etc. etc. Je ratio weet wel dat het veilig is, maar je gevoel schreeuwt inmiddels moord en brand. Als je jezelf dan probeert te kalmeren met feiten, ontstaat er een innerlijk gevecht. En de paradox is dat juist dít gevecht de paniek veroorzaakt.
De mind is de vijand, niet het vliegtuig
Of je nu vliegt met de KLM of met TUI, de ervaring in dat toestel is hetzelfde. Je zit vast. Je kunt geen kant op. De angst om te vliegen is vaak dan ook een cocktail van hoogtevrees, claustrofobie en de angst voor je eigen controleverlies. Met een sausje van angst voor de angst (‘dadelijk krijg ik paniek’). Leuk zeg, vliegen.
Je mind is een overlevingsmachine. Het produceert gedachten zoals:
“Wat als de piloot een fout maakt?”
“Ik krijg geen lucht, ik moet hier nu uit!”
“Mijn hart gaat veel te snel, ik krijg een hartaanval.”
De grootste fout is deze gedachten proberen te stoppen. Echt, dit is de hele truc. Hoe harder jij vecht, hoe harder die mind zijn best gaat doen om jou he-le-maal gek te maken. Je zenuwstelsel denkt namelijk; ‘oei, hij/zij probeert dit gevoel en deze gedachtes heel hard weg te duwen, dan moet het wel levensgevaarlijk zijn’. Het resultaat; stresshormonen als adrenaline, noradrenaline en cortisol spuiten nog net niet uit je oren.
Omgaan met vliegangst: De knop omzetten
Wil je echt vliegangst overwinnen? Dan moet je stoppen met het zoeken naar een ‘oplossing’ die de angst wegneemt. De angst mag er zijn. Hier is hoe je dat aanpakt zonder kalmeringsmiddelen, hypnoses of andere middeltjes.
1. De ‘Laat maar komen’ strategie
De volgende keer dat je die vliegangst voelt opkomen bij de gate of tijdens het opstijgen, probeer dan niet te gaan denken ‘wat moet ik ook alweer doen?’. Probeer niet rustig te worden. Doe juist het tegenovergestelde. Zeg tegen jezelf; ‘oke mind, kom maar op’. Bring it on. Maak me maar bang. Laat mijn hart maar uit mijn borst knallen.
Dit is het meest effectieve wat er is. Door weerstand 0p te geven haal je de angel uit paniek. Een paniekaanval overleeft enkel en alleen op jouw verzet. Verzet is brandstof. Zonder verzet is het slechts een oncomfortabele golf van stresshormonen, die na een minuut of 15 weer wegebt.
Als ik zelf merk dat de paniek opkomt (of dat nou vliegangst is of andere paniek) zeg ik het gewoon hardop tegen mezelf. Bring it onnnn motherfucker! Ik lust je rauw. En dat werkt.
2. Stop met de zoektocht naar het perfecte kalmeringsmiddel
Je wil niet weten wat mensen allemaal doen om van hun vliegangst af te komen. Kalmeringsmiddelen, hypnose, slaappillen en zelfs alcohol. Dit kan op korte termijn helpen, maar je pakt de wortels niet aan.
Wat je hiermee namelijk doet is aan je brein bevestigen dat je veiligheid uit een pilletje, middeltje of trucje moet komen. En dat is bullshit. Jij bent al veilig. Je leert je brein niet dat het de angst zelf aankan, waardoor je in de overlevingsstand blijft staan. Sterker nog, het wordt alleen maar erger.
3. Stop met zoeken naar de oorzaak
In veel therapievormen wordt er gezocht naar de oorzaak van jouw vliegangst. Heb je ooit een negatieve ervaring gehad? Waarom kun jij niet tegen controleverlies? Graven graven graven, en allemaal cognitief.
Maar in dit specifieke geval boeit dat niet zoveel. Je hebt nu eenmaal last van vliegangst, punt. Het enige dat je in het hier en nu moet gaan snappen en leren is dat jij niet jouw (angstige) mind bent, en je angst gewoon kunt dragen. Punt. Analyseren is namelijk ook een vorm van controle willen en dus vechten tegen wat er is.
4. Vliegen met vliegangst (Niet zonder!)
De kans is groot dat je nooit van jouw vliegangst afkomt. There, I said it. En dat is precies de bedoeling. Het doel van een cursus vliegangst overwinnen zou niet moeten zijn dat je angstvrij vliegt. Het doel is dat je vliegt terwijl je angst hebt.
Ik voel nog altijd een vorm van angst als ik vlieg. Zoals ik bij zoveel dingen in het leven angst voel, omdat ik gewoon een gevoelig mens ben. Veel mensen die angst ervaren schetsen een soort van ideaalbeeld dat ze kunnen leven zonder angst, ‘net zoals anderen’.
Ten eerste zie je niet of iemand anders angst voelt. En ten tweede ben jij de ander niet. Dus, lekker vliegen mét vliegangst. Maar als je deze tips onder de knie krijgt (= herhaling!) dan zal je niet snel paniek meer ervaren. Paniek ontstaat namelijk alleen als jij je laat overnemen door de mind.
5. Jij bent niet je mind
Misschien wel de allerbelangrijkste tip als het aankomt op paniek en angst; jij bent niet je mind. Dit inzicht was voor mij echt mindblowing. Als je je loskoppelt van de stemmen in je hoofd (zonder ze weg te willen hebben), kun je ze ineens van een afstandje gaan bekijken.
En dan wordt die mind die roept dat je het niet kunt, dat het fout gaat, dat dit, dat zus, dat zo, ineens gewoon een soort irritante radiozender. Die gewoon aan mag staan, maar waar je niet constant naar hoeft te luisteren. Soms staat er gewoon even een nummer op dat je niet leuk vindt. Prima!
Cursus vliegangst: Wat zijn de kosten van vermijding?
Het grootste gevaar is niet dat het vliegtuig neerstort maar dat jij je leven klein maakt. En dan wordt het overleven in plaats van leven.
Wanneer mensen kijken naar de kosten van een cursus vliegangst wordt er vaak gekeken naar euro’s. Maar heb je wel eens nagedacht over de kosten van niet vliegen?
De gemiste vakanties met je gezin.
Het gevoel dat je ‘minder’ bent omdat je niet durft.
- Je kunt bepaalde landen en culturen niet ontdekken.
Oud-voetballer Dennis Bergkamp mistte zelfs wedstrijden door zijn vliegangst (vandaar zijn bijnaam ’the non-flying Dutchman’).
Dat is de echte prijs die je betaalt voor het geloven van je mind. Of je nu kiest voor vliegangst therapie of een specifieke cursus vliegangst; zorg dat de focus ligt op psychologische flexibiliteit. Niet op het trucje om de angst weg te toveren, want dat trucje bestaat niet.
Conclusie: Durf jij bang te zijn?
Vliegen met vliegangst is een keuze. De keuze om niet langer een slaaf te zijn van de verhalen die je mind je vertelt. Je mind wil je beschermen, maar hij doet dat op een nogal lompe manier door je doodsbang te maken voor een veilige situatie.
Mijn missie is om je te laten zien dat je geen ‘specialist’ nodig hebt die je vertelt dat vliegtuigen prima tegen turbulentie kunnen. Je bent niet achterlijk. Je hebt alleen de moed nodig om je eigen angst aan te kijken en te zeggen: ‘Je mag er zijn, maar ik bepaal waar we naartoe gaan.’ Letterlijk.
Wil jij de stap zetten van overleven naar écht leven, ook op 10 kilometer hoogte? Stop met zoeken naar de ‘perfecte’ cursus of oplossing en leer hoe je vrede sluit met je mind.