Claustrofobie in het vliegtuig ken ik maar al te goed. De deuren gaan dicht, je kunt geen kant op, en je kunt er pas over een X aantal uur weer uit. Paniek! Ik ken het overigens niet eens alleen in een vliegtuig, maar ook bijvoorbeeld in een trein. Gelukkig heb ik er nu niet zo’n last meer van, omdat ik weet hoe het mechanisme werkt.
De deuren gaan dicht, je kunt geen kant op, en je kunt er pas over een X aantal uur weer uit.
Claustrofobie in het vliegtuig is een van de meest verstikkende vormen van angst. Het gaat niet eens zozeer over de angst voor vliegen, maar om het gevoel van opgesloten zitten. Als psycholoog en ervaringsdeskundige weet ik dat de standaard adviezen vaak niet verder komen dan ‘let op je ademhaling’. Maar we weten allebei: op dat moment voelt het alsof er helemaal geen lucht meer ís.
In dit artikel duiken we in de kern van claustrofobische vliegangst en waarom het gevecht tegen dit gevoel precies is wat de paniek in stand houdt.
Wat is claustrofobische vliegangst eigenlijk?
Mensen denken vaak dat vliegangst altijd gaat over neerstorten. Maar dat is niet altijd waar. Voor velen gaat het namelijk om de beperkende ruimte (daarom ervaren mensen ook claustrofobie bij MRI-scans). Je zit vast in een ruimte op 10 kilometer hoogte, en er is geen ontsnappen aan. Een auto kun je nog op de vluchtstrook zetten. Bij een vliegtuig wordt dat lastiger.
Bij claustrofobie in het vliegtuig reageert je zenuwstelsel alsof je fysiek in gevaar bent. Je amygdala (een soort alarmcentrum in je brein) slaat alarm. Hierdoor bereid je lichaam zich voor om te vluchten, maar je kunt nergens heen vluchten. En daarom slaat die energie naar binnen en explodeert jouw paniek.
De symptomen van claustrofobische vliegangst:
Een beklemmend gevoel op je borst of in je keel.
Het gevoel dat de zuurstof in de cabine ‘op’ raakt.
Tintelingen in je handen of voeten, of zelfs in je hele lichaam.
De dwangmatige behoefte om de deur te openen of op te staan.
Een intens gevoel van onwerkelijkheid (dissociatie).
- Een algeheel gevoel van paniek (paniekaanval).
Geen pretje hoor, claustrofobische vliegangst. Maar er is hoop! Sterker nog, het voelt dan wel heftig, maar er is eigenlijk helemaal niet zoveel aan de hand.
De grote leugen van je mind
Claustrofobische vliegangst is niets anders dan een leugen van je mind. Simple as that. Je mind vertelt je op zo’n moment twee grote bullshitverhalen:
‘Je bent in direct gevaar.’ (Onwaar: je bent oncomfortabel, maar veilig).
‘Je kunt dit gevoel niet aan.’ (Onwaar: je kunt niet exploderen of dood gaan van gevoelens. Dan kan alleen in tekenfilms).
Letterlijk het enige probleem is dat we deze leugens van de mind voor waar aan zien. Met andere woorden; we identificeren ons volledig met de mind. Alsof de mind zegt dat jij blauw bent en je dit volledig geloofd. Gek toch? Je bent geen smurf.
Vervolgens doen we nog iets wat nergens op slaat. Dus eerst geloven we de mind en vervolgens krijgen we het daardoor benauwd (paniek, paniekaanval, druk op je borst, etc. etc.). De tweede ‘fout’ die we maken is dat we tegen dit gevoel gaan vechten, omdat we denken dat we dit niet aankunnen.
Maar we kunnen dit gevoel prima aan. Is het leuk? Nee. Is het heftig? Ja. Maar je bent geen ballon die kan knappen. Zo werkt het niet.
Lang verhaal kort; claustrofobie is letterlijk bedachte angst. Je mind bedenkt deze angst. En jij gaat de mind serieus nemen. En vervolgens ook nog vechten tegen de angstige gevoelens die daardoor ontstaan. 2 fouten achter elkaar.
Waarom ‘rustig blijven’ het slechtste advies ooit is
Ik erger me kapot aan een hele hoop vliegangstcursussen die je leren om te ontspannen via ontspanningsoefeningen. Je hoeft namelijk helemaal niet te ontspannen.
Veel van dit soort adviezen gaan over ademhaling, mindfulness, etcetera. Dit werkt voor geen meter als je last hebt van paniek. Sterker nog, het werkt vaak averechts, omdat je obsessief je angst weg probeert te krijgen.
Stel de mind heeft jou overgenomen en er ontstaat paniek. Wat voor signaal geef je aan jezelf als je als een malle gaat proberen om de juiste ademhaling te krijgen? Dat die angst levensbedreigend is en er absoluut niet mag zijn. Je wil die angst/paniek letterlijk wegademen. En dat voedt de angst juist!
We willen juist op een duurzame manier leren dealen met angst. De wortels aanpakken, en niet dweilen met de kraan open. Met andere woorden; we willen snappen dat we niet de mind zijn (identificatie loslaten) én de angst dragen terwijl we onrustig zijn.
De ‘expansie’ techniek bij claustrofobie
Om écht te leren dealen met claustrofobie (en andere vormen van angst en paniek) moeten we precies het tegenovergestelde doen van wat we willen. En dat is de angst juist met open armen ontvangen.
En dat is gek, want in ons systeem voelt angst als een agressieve tijger. Die ga je toch ook niet met open armen ontvangen? Klopt, maar dat is het hele ding; jouw angst is geen agressieve tijger. Jouw angst is helemaal niks. Gewoon, neutraal. Niet goed, niet slecht.
Hoe doe je dit?
- Besef dat jouw mind het overneemt: Ik zeg bijvoorbeeld letterlijk tegen mezelf: ‘Oké, ik besef me dat ik op dit moment volledig geïdentificeerd ben met mijn angstige mind. Is niet erg, maar ik besef het me in ieder geval‘.
Stel de angst (het gevoel) vast: ‘Oké, ik voel nu een enorme druk op mijn borst en ik heb de gedachte dat ik hier uit moet.‘
Maak er ruimte voor: Zeg letterlijk tegen je angst: ‘Kom maar. Ik heb genoeg ruimte voor je. Bring it on. Is dat alles wat je hebt?‘.
- Accepteer dat het niet leuk hoeft te zijn of weg hoeft: Paniek en claustrofobie zijn super kut. En dat is helemaal prima. Het is er nu eenmaal. Al heb je er de hele vlucht last van, so be it.
En geloof me, als je dit een aantal keer hebt gedaan, krijgt de angst geen grip meer op je. Denk niet dat je angstvrij gaat leven. Angst is namelijk gewoon een emotie die je vaker gaat voelen. Maar als je dit mechanisme onder de knie krijgt verlamd en beperkt de angst jouw leven niet meer.
En dat is waar we voor gaan.
Praktische tips voor je volgende vlucht
Als je last hebt van claustrofobie in het vliegtuig, zijn er een paar dingen die je kunt doen om de ervaring anders aan te gaan:
1. Kies je plek strategisch (maar niet als ‘reddingsmiddel’)
Veel mensen met claustrofobie zweren bij een plek aan het gangpad. Dat is prima voor het comfort, maar pas op dat het geen ‘veiligheidsgedrag’ wordt. De gedachte moet niet zijn: ‘Ik moet daar zitten, anders overleef ik het niet.’ Het moet zijn: ‘Ik zit hier liever, maar als ik ergens anders zit, kan ik de paniek ook aan.’
2. Wees open tegen de crew of je gezelschap
Je hoeft je niet te schamen. Zeg bij het instappen tegen de steward(ess): ‘Hoi, ik heb last van claustrofobie. Het kan zijn dat ik af en toe even moet staan of een praatje moet maken als het me aanvliegt.’ Alleen al het uitspreken haalt de druk van de ketel, omdat je niet ‘vecht’. Je hoeft je niet meer te ‘verbergen’, wat vaak de grootste bron van spanning is.
3. Gebruik de expansie techniek
Schrijf hem op, of maak er een foto van. Angstpatronen zijn letterlijk niet anders dan dat. Denk niet dat het bij jou anders werkt, want dat is niet zo.
4. Maak het niet te groot
Ik zie mensen soms hele Instagram-verhalen posten over het overwinnen van hun vliegangst. Zo maak je het alleen maar groter. Het VOELT wel degelijk heel groot, maar er is feitelijk niets aan de hand. Door er zo’n ding van te maken geef je de angst alleen maar voeding.
5. Ga je negatieve gedachten niet weerleggen
Dit gaat heel vaak fout. Stel jouw mind zegt; je gaat dood. Het gaat fout. Je kunt het niet. Ga hier dan GÉÉN positieve gedachten tegenover zetten (‘vliegen is statistisch gezien heel veilig’, etc.). De negatieve mind is veel sterker als je in paniek bent. Dus pingpongen met die mind heeft geen enkel nut en voedt de angst alleen maar, want je bent aan het vechten.
Merk dus gewoon op wat de mind zegt, zie het als een radio die op de achtergrond staat, en doe er niets mee (zie punt 1 van de expansie techniek).
Van overleven naar vliegen met vrijheid
Echt omgaan met claustrofobische vliegangst betekent dat je vrede sluit met het feit dat je opgesloten zit. Niet dat je geen angst meer voelt. Dat klinkt paradoxaal, maar het werkt. Zodra je stopt met zoeken naar de nooduitgang (haha!) in je hoofd, krijgt de paniek geen grip meer op je.
Je hoeft niet ‘gefixt’ te worden. Je hoeft niet van je claustrofobie af om te kunnen vliegen. Je moet alleen leren dat je brein een loopje met je neemt, en dat jij, ondanks die bonzende borstkas, gewoon kunt blijven zitten totdat de wielen het asfalt weer raken.
Het leven is te kort om alleen maar met de auto op vakantie te gaan.