Het moment suprême. De tijd is aangebroken; je moet gaat presenteren. Alle ogen zijn op jou gericht en van binnen ga je langzaam dood. Of eigenlijk, knal je bijna uit elkaar van angst. Je handen trillen, zweetoksels, je benen tintelen. Jep, jij hebt last van presentatie angst.
Alle ogen zijn op jou gericht en van binnen ga je langzaam dood. Of eigenlijk, knal je bijna uit elkaar van angst.
Wat ik vaak zie is dat mensen met angst voor presenteren zich obsessief storten op de voorbereiding. Alsof ze naar het front moeten en het over leven en dood gaat. En zo voelt het ook daadwerkelijk.
50 slides, elk woord uitschrijven, oefenen tot ze erbij neervallen. Alles doen ze om maar een beetje controle te voelen. Want controle = minder angst. Maar toch neemt de presentatieangst het altijd weer over.
In dit artikel leg ik je uit hoe het mechanisme werkt, en hoe jij voor eens en voor altijd van die verlammende presentatieangst af kan komen. En spoiler alert: dat werkt anders dan je denkt
Wat is presentatieangst precies?
Presentatie angst is, surprise surprise, angst om te presenteren. Het wordt ook wel spreekangst genoemd, maar spreekangst is iets breder (nog meer richting sociale angst of agorafobie).
In principe is presentatie angst de angst om door de mand te vallen. Een soort faalangst dus. Het is de overtuiging van jouw mind dat je wordt afgewezen door het publiek, en dat deze afwijzing ook nog eens levensbedreigend is. Je mind maakt er dus een kwestie van leven en dood van.
En biologisch gezien klopt dat ergens ook wel. Onze amygdala (onderdeel van de hersenen) scant constant voor gevaar. En evolutionair gezien is menselijke afwijzing gevaarlijk, want zonder mensen om je heen is je overlevingskans veel lager.
Maarrrr er gaat iets aan vooraf, en dat is de mind die roept dát je afgewezen wordt. Je bent bang dat mensen zien dat je rood wordt, je stem overslaat, je niet uit je woorden komt, je een black-out krijgt, zweetoksels, etc. En dat zou dan leiden tot afwijzing, uitlachen, etc.
Die focus op jezelf (overmatig zelfbewustzijn) zorgt er alleen juist voor dat de angst alleen maar erger wordt. Een soort self fulfilling prophecy. Angst voor de angst.
De symptomen van presentatieangst
Fysiek: Hartkloppingen, kortademigheid, trillende handen, overmatig zweten.
Mentaal: Black-outs, negatieve zelfspraak (‘Ik kan dit niet’), de drang om te vluchten, piekergedachten, een ‘vol’ hoofd.
Gedrag: Extreem veel tekst op slides zetten (als spiekbriefje), huppelen van het ene been naar het andere, friemelen, oogcontact vermijden, etc.
De fout die presentatieangst in stand houdt
Wij leren al heel vroeg in ons leven dat angst er niet mag zijn. Moeders en vaders zijn er als de kippen bij om tegen kinderen te zeggen ‘dat ze niet bang hoeven te zijn’. Daarbij leren kinderen van hun ouders. Als mama en papa niet met angst om kunnen gaan (bijvoorbeeld omdat papa nooit angst laat zien), leren kinderen dit ook niet.
Dus, wat gebeurt er als we angst hebben om te presenteren? Dan proberen we dat weg te duwen. Weg te maken. We gaan ademhalingsoefeningen doen, obsessief voorbereiden, affirmaties herhalen, you name it. Alles om die angst maar weg te krijgen. Want angst? Dat is een levensgevaarlijke emotie.
Het geheim is; angst is totaal niet levensgevaarlijk. Hoe harder je vecht tegen de onrust, hoe meer adrenaline je lichaam aanmaakt. Dus als jij als een malle gaat lopen ademhalen ‘om rustig te worden’, geef je je lijf alleen maar een seintje om méér adrenaline aan te maken. Had je niet verwacht he?
Door te eisen van jezelf dat je ‘rustig’ moet zijn, creëer je een extra bron van stress. Nu ben je namelijk niet alleen bang voor de presentatie, maar ook nog eens bang voor het feit dat je bang bent. Koekkoek!
Een nieuwe aanpak: Presenteren mét je angst
Vanaf vandaag ga jij het anders aanpakken. In plaats van te proberen om van je presentatieangst af te komen (met of zonder allerlei therapie), ga jij leren hoe je de angst gewoon onder je arm meeneemt de presentatie in.
1. De black-out omarmen
De grootste angst die mensen vaak hebben als ze moeten gaan presenteren is faalangst. Bang dat ze compleet afgaan. Een black-out krijgen. De stilte. Een bek vol tanden.
De tip? Nodig je black-out uit. Laat maar komen die stilte. Sterker nog, bouw hem maar gewoon eens in. Let’s go! Dit werkt precies ook zo bij bijvoorbeeld paniekaanvallen en vliegangst. Ik schrijf vliegangst letterlijk op mijn paklijst voor vakantie. Onderbroeken, zonnebrand, zwembroeken, vliegangst, teenslippers, etc.
Door dit te doen, nodig je jouw grootste angst juist uit. Je stopt met vechten. Laat. Maar. Komen. Met open armen. Geen uitgeschreven presentatieteksten of powerpoints.
Dit vergt training, maar je gaat merken dat dit op een gegeven moment automatisme wordt. Je voelt iets in je buik, spanning, zenuwen, en in plaats van ervan weg te willen gaan zeg je gewoon letterlijk; laat maar komen! Kom dan! Is dat alles wat je hebt?
Als jij alleen maar gaat zeggen ‘ik krijg vast geen black-out’, ‘het komt vast goed’ (wat vaak bij cognitieve gedragstherapie zo gedaan wordt), blijf je vechten. Het tegenoverstelde werkt, want angst kan niet meer bestaan zonder weerstand.
2. Jij bent niet de mind. Slechts de waarnemer.
Mensen met angst hebben het vaak over vermoeidheid en een vol hoofd. Maar angst is niet wat je vermoeid maakt. De strijd met die onophoudelijke stroom aan angstige gedachtes vanuit de mind, die maakt moe en ‘vol’.
Jouw mind is een radio die vrijwel altijd aan staat. Soms harder, soms zachter. En altijd negatief, want dat is wat de mind doet. Maar jij BENT niet de mind. Jij neemt de mind waar. Dit heet defusie.
Zo kun je bijvoorbeeld je mind zelfs een naam geven. Die van mij heet Gerrit. En dus kan ik zeggen, voor een presentatie; aah, Gerrit is weer aan het tetteren. Hij roept dat ik het niet kan en ga falen. Oké Gerrit, thanks voor de info. Goed verhaal, doen we niets mee. En doorrrrr.
3. Willingness: De fysieke sensaties toelaten
Dit punt sluit aan op het eerste punt. Nodig niet alleen de black-out (of wat dan ook) uit, maar ook de fysieke sensaties. Voel je je hart bonzen? Prima. Laat bonzen. Voel je je knieën knikken? Prima. Laat knikken.
Presenteren is topsport voor je zenuwstelsel. Het is vrijwel altijd buiten je comfortzone. Daarom produceert je lijf adrenaline, om jouw scherp te houden. Jouw mind labelt dit als gevaar, maar het is biologisch gezien juist heel nuttig. En je weet inmiddels dat jouw mind gewoon loopt te tetteren (zie punt 2).
Dus, niet willen fixen die fysieke sensaties. Je bent juist biologisch gezien compleet normaal als je fysieke sensaties gaat voelen bij een presentatie. Je hoeft het alleen niet erger te maken door je mind te gaan geloven (want dan kom je in een vicieuze angstcirkel).
Veelgestelde vragen (FAQ)
Waarom heb ik zoveel last van presentatieangst en anderen niet?
Iedereen heeft zenuwen, maar de mate van presentatie angst is afhankelijk van veel factoren. Heb jij vroeger geleerd om met angst om te gaan? Heb jij een gevoeligere persoonlijkheid (bijvoorbeeld hoogsensitief of hoogbegaafd)? Vaak gaat het om een combinatie van aanleg en eerdere negatieve ervaringen.
Het goede nieuws is dat je brein plastisch is. Dit betekent dat je je brein kunt hertrainen om anders op signalen te reageren.
Is presentatieangst hetzelfde als sociale fobie?
Het kan een onderdeel zijn van sociale angst, maar sommige mensen zijn alleen bang voor de specifieke setting van een presentatie. De aanpak blijft echter hetzelfde: stop met het gevecht tegen je binnenwereld en laat je angst en gedachten er zijn, zonder er compleet mee te versmelten.
Is er medicatie tegen presentatie angst?
Er is heel veel medicatie op de markt. Sterker nog, je kunt jezelf compleet lam leggen als je wil. Maar dit is precies het hele ding; je pakt de wortels niet aan, maar alleen symptomen. En zo kom je nooit van presentatieangst af.
Wat als ik echt begin te trillen tijdens het presenteren?
Dan tril je. Simpel toch? De enige die hier een groot probleem van maakt ben jijzelf. Zodra je jezelf toestemming geeft om te mogen trillen, stopt het trillen vaak vanzelf. Tadaaa!
Pak de regie terug
Het laatste wat je wil is presenteren gaan vermijden. Want dat is overleven in plaats van leven. Je hoeft echt niet de nieuwe Steve Jobs te worden om een goede presentatie te geven. Je bent gewoon jij. Met je angsten.
Maar vooral met de boodschap die jij wil verkondigen in je presentatie. Want je staat daar om iets te vertellen.
Presentatieangst overwinnen betekent niet dat je nooit meer trilt voor een groep of je hartslag in je keel voelt. Het betekent dat je niet meer wacht tot de angst weg is voordat je het podium opstapt. De wereld wacht op jouw verhaal, mét of zonder die brok in je keel.
Wil je leren hoe je die knop definitief omzet? Hoe je de regie over je mind terugpakt tijdens die spannende momenten? Laten we samen werken aan jouw psychologische flexibiliteit, zodat je nooit meer een kans laat schieten vanwege angst. Want fuck dat.