Alcohol en paniekaanvallen gaan hand-in-hand. Of je nou wil of niet. Net als Bonny & Clyde en Geer & Goor. Het één heeft effect op het ander, en andersom. Maar laat ik wel voorop stellen dat ik jou niet ga vertellen wat je wél of niet moet doen. Dat is namelijk helemaal aan jou.
Alcohol en paniek gaan hand-in-hand. Net als Bonnie & Clyde en Geer & Goor.
Dat gezegd hebbende; ik drink zelf ook alcohol. En ja, ik ben psycholoog én ervaringsdeskundige als het aankomt op paniekaanvallen en angst. Het is mijn doel om in dit artikel uit te leggen wat er precies gebeurt als jij alcohol drinkt, en waarom dit een effect heeft op paniekaanvallen. Uiteindelijk bepaal jij.
Hierin is het belangrijk om naar de effecten van alcohol te kijken op twee gebieden; tijdens het drinken van alcohol en ná het drinken van alcohol.
Deel 1: Paniek TIJDENS het drinken (de illusie van controle)
Als jij last hebt van paniekaanvallen kan het éérste glas alcohol al een ‘systeemfout’ triggeren. Ik ken dit zelf ook. Rond de eerste twee glazen word ik vaak juist angstiger, en daarna neemt het af.
Hoe zit dit dan precies?
De angst voor controleverlies
De meeste mensen die last hebben van paniekaanvallen zijn onbewust (of bewust) controlfreaks. Dat is namelijk waardoor een paniekaanval überhaupt ontstaat. Controle voelt als veiligheid. En wat doet alcohol? Die tast die controle direct aan.
Je merkt dat je je gedachten minder goed kunt controleren, je reactievermogen vertraagt, je emoties komen losser. Voor je mind is dit alarmfase 1. Vergelijk het met hypochondrie. De ‘roes’ komt pas later (na een aantal glazen), maar tijdens die eerste glazen voel je dat je de grip kwijt raakt.
Precies dit kan een paniekaanval veroorzaken (= nog meer adrenaline -> nog meer controle willen -> nog meer adrenaline, etc.).
Hartkloppingen en suikerspiegels
Alcohol verwijdt je bloedvaten. Je hart moet harder pompen om je bloeddruk stabiel te houden. Hierdoor ervaar je ook (een soort) hartkloppingen. Dat proces begint al direct bij het drinken van je eerste glas.
Als je last hebt van paniekaanvallen scan jij waarschijnlijk continu je eigen lichaam op afwijkingen en signalen. Zo’n hogere hartslag kun je hierdoor gelijk gaan labelen als ‘paniek’. Waardoor de paniek ook daadwerkelijk ontstaat.
Tel daar een schommelende suikerspiegel bij op die je wat trillender maakt, en je mind heeft de perfecte cocktail gevonden om je he-le-maal gek te maken.
Deel 2: De beruchte ‘hangxiety’ (de dag(en) na het drinken)
Meestal ben je na het drinken van een aantal glazen juist verdoofd. Dat is voor veel mensen met mentale klachten een fijne periode, want je hoeft even niet te dealen met gedachtes en gevoelens.
Maarrrr, dan is daar de volgende ochtend. Je wordt wakker met een droge mond en een bonzend hoofd én hart. Je angstgevoel is sky high. Dit noemen we hangxiety (hangover + anxiety).
Die hangxiety kun je overigens van meer substanties ervaren dan alleen van alcohol (XTC, MDMA, cocaïne, etc.). Vaak noemen we het dan een dinsdagdip.
De chemische rebound
Goed, hoe zit dit dan? Biologisch gezien heb je een soort lening afgesloten bij je brein tijdens het drinken van alcohol. Alcohol verhoogt tijdelijk de activiteit van de rustgevende stof GABA, en onderdrukt de stof die je alert maakt; glutamaat. Hartstikke fijn dus!
Maar zodra de alcohol je lichaam verlaat, gebeurt precies het tegenovergestelde;
Hyper-alertheid: Je brein schiet in de overcompensatie. Je glutamaat spuit omhoog.
- GABA-niveau daalt: Weg is dat kalmerende, verdovende en ontspannende effect.
Het gevolg is dat je zenuwstelsel in de fik staat. Je hebt dus niet alleen koppijn, maar bent enorm onrustig en gespannen. En zoals je in deel 1 kon lezen, ben jij waarschijnlijk iemand die zijn of haar eigen lichaam continue scant én bang is voor controleverlies.
Lekkere combinatie voor een paniekaanval!
De schuld- en schaamte-spiraal
Je mind grijpt deze post-alcohol fase aan om je mentaal helemaal af te maken. Je laat de hele film van de vorige dag of avond afspelen en vraagt je af: ‘wat heb ik gisteren gedaan’, ‘vonden ze me irritant’, ‘waarom deed ik zo raar’, etc.
Het gevolg? Je adrenaline schiet weer omhoog, je laat de mind je helemaal gek maken en voilà, daar is die; een paniekaanval. Een logisch gevolg van biologische processen en volledige versmelting met je negatieve mind.
Je slaapt slechter
Diepe slaap werkt als een natuurlijke angstremmer. Dat komt omdat in je diepe slaap emotionele gebieden in je hersenen worden gekalmeerd (zoals de amygdala, jouw interne rookmelder).
En je raadt het al; alcohol verstoort je slaapkwaliteit. Je slaapt minder diep, wordt vaker wakker en je diepe slaapcyclus (REM-slaap) is van de wap. Een perfecte cocktail voor verhoogde angstgevoelens.
Waarom alcohol je angststoornis verergert
Kijk, een angststoornis wil niets meer zeggen dan een verstoring van ‘normale’ mentale (en fysieke) functies, die leiden tot problemen in het leven. Dus, als jij geen problemen meer ervaart van angstgevoelens en je mind, is er geen sprake (meer) van een stoornis.
Ik ben in het verleden gediagnosticeerd met zowel een gegeneraliseerde angststoornis als een vermijdende en afhankelijke persoonlijkheidsstoornis. Ben ik nu een ander persoon? Nee, ik ben nog steeds Bart. Ik voel gewoon angst. Ik heb de neiging tot vermijden. Mijn gedachtes zijn niet weg.
Maar omdat ik nu om kan gaan met mijn mind en angstgevoelens, en mijn patronen tijdig herken, is er geen sprake meer van een stoornis. Want ik laat mijn leven er niet door leiden.
Als ik terugkijk naar de periode dat ik nog wél gebukt ging onder angst, paniekaanvallen en een identificatie met mijn negatieve mind, had alcohol een flink versterkend effect op de ‘stoornis’.
Soms wilde ik zo graag even ‘rust’, en een aantal (of veel) glazen alcohol hielpen hier tijdelijk bij. Maar elke keer dat je drinkt om ‘rustig’ te worden, breek je een stukje van je echte zelfvertrouwen af. Je leert je zenuwstelsel niet dat je veilig bent of kunt dealen met dat wat er is. Je verdooft alleen het alarm.
En inmiddels weet je dat je het altijd dubbel zo hard terugkrijgt. Als een boemerang. En dan lig je de volgende dag weer te shaken en huilen op de bank. Want je hebt nog niet leren omgaan met je mind en je gevoelens.
Ik kies er bewust voor om wél alcohol te drinken. Maar de chemische en fysieke gevolgen maken me niet meer paniekerig. Ik weet dat ik na een avondje doorzakken de volgende (dag)en meer onrust voel, en dat dit een biologisch logische oorzaak heeft. Ik own het mechanisme. C’est ça.
Hoe ga je hier nou mee om?
Nogmaals, ik ga jou niet vertellen of je wel of geen alcohol moet drinken. Ik ben je moeder niet ;)!
Maargoed, je bent hier niet voor niets beland. Blijkbaar heb jij last van de combinatie angst/paniek en alcohol. Wat kun je, naast ‘geen alcohol meer drinken‘, nou doen? Dat gaat namelijk over anders leren ‘zijn’ met je onrust.
1. Stop met het scannen van de effecten
Of je nu drinkt of een kater hebt; stop met het controleren van al je lichaamssignalen. Er gebeurt niets, je krijgt geen hartaanval. Stop met controleren of je nog ‘normaal’ bent. Je mind is sowieso een slechte raadgever, maar helemaal in die situatie.
Erken gewoon dat er lichamelijke veranderingen optreden door chemische processen. Erken dat je zenuwstelsel van zijn padje is. Niets meer, niets minder.
2. Willingness: nodig de paniek uit.
Paniekaanvallen ontstaan doordat je ze niet wil. Dus wat is de beste tip? Wil ze juist! Nodig ze uit. Ik weet nog toen ik last had van paniekaanvallen dat ik amper mijn eerste biertje durfde te drinken. Ik maakte mezelf alweer bang voor een paniekaanval.
Of het nou verstandig is of niet; als jij besluit om alcohol te gaan drinken, nodig je paniek uit. Laat maar komen! Bring it on. Kom dan! Niet door je schrap te zetten (als in; oorlog), maar gewoon met je armen wijd. Als je dit principe onder de knie krijgt kan een paniekaanval per definitie niet meer bestaan, want verzet (angst voor de angst) is benzine voor paniek.
Drink de onrust niet weg door extra snel te drinken. Ga niet als een malle proberen om het weg te ademen. Niets van dat alles. Uitnodigen die handel.
3. Erken waarom je drinkt
Ik ben zo vaak gaan drinken omdat ik dingen gewoon spannend vond. Want na twee glazen was die spanning weg. Veel mensen die last hebben van bijvoorbeeld agorafobie, sociale angst of zelfs vliegangst doen dit.
Als je dit blijft doen ga je nooit het mechanisme, de wortel van jouw verlammende angstklachten, ownen. Erken waarom je de neiging hebt om te gaan drinken. Zeg letterlijk tegen jezelf, of anderen; ik vind het spannend hier. Of je vervolgens zelf gaan drinken moet je zelf weten, maar zo hoef je in ieder geval geen masker op te houden.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Kan ik van een paniekaanval door alcohol doodgaan?
Nee, je kunt sowieso niet doodgaan van een paniekaanval (van alcohol uiteraard wel). Een paniekaanval voelt verschrikkelijk aan omdat je zenuwstelsel op standje oorlog staat, maar je lijf kan dit prima aan. Het is een chemische onbalans. Juist de gedachte dat je dood kan gaan houdt de paniek in stand.
Is een paar glazen per week dan ook al slecht voor mijn angst?
Ik praat niet over goed of slecht. Ik help je om het angstmechanisme te begrijpen. Maar angst en alcohol gaan hand-in-hand, óók al bij een enkel glas.
Waarom krijgt niet iedereen paniek van alcohol?
Deels is dat biologisch, omdat ieder brein anders reageert op schommelingen in de hersenen (o.a. GABA, glutamaat). Je hebt gewoon gevoelige persoonlijkheden en minder gevoelige persoonlijkheden.
Belangrijker is echter hoe jij hebt geleerd om te reageren op je mind en op fysieke gevoelens. Jij en ik kunnen precies dezelfde negatieve mind horen en fysieke gevoelens voelen, terwijl jij er wel van in paniek raakt en ik niet. Omdat ik ermee heb leren omgaan en jij (nog) niet.
Conclusie: jij bent in charge
Je bent niet je angst, en je bent niet de chemische chaos in je hoofd na een avondje stappen. Je bent de waarnemer die dit alles kan verdragen.
Je hebt geen verdoving nodig, je kunt alles prima dragen. Of je er nu voor kiest om geheel onthoudend door het leven te gaan of wél alcohol te drinken; het mechanisme ownen is key.
Leer hoe je weer op jezelf kunt vertrouwen, mét gevoelens en een negatieve mind. Met andere woorden; pak de regie over je leven terug. Want dát is leven in plaats van overleven.