Wist je dat bijna één miljoen mensen in Nederland last hebben van rijangst? En van deze mensen vermijdt de helft ook nog eens de snelweg. Weet dus dat als jij last hebt van snelweg angst, je niet de enige bent. Verre van zelfs.
Weet dus dat als jij last hebt van snelweg angst, je niet de enige bent. Verre van zelfs.
Je kent het scenario wel. Je nadert de oprit van bijvoorbeeld de A2 of de A12 en je voelt het al. Je knokkels worden wit, zo hard knijp je in het stuur. Je ademhaling heeft zijn eigen wil gekregen en je mind begint rampscenario’s te schreeuwen alsof het oorlog is. Paniekaanvallen, crashes, flauwvallen achter het stuur, you name it.
Of, je stapt überhaupt niet meer in een auto. Wel zo makkelijk, dan hoef je ook niet met die snelweg angst te dealen. Maar je leventje wordt ook klein. Alles met het OV, altijd afhankelijk van anderen, dat is echt geen pretje. Of je pakt eindeloze binnendoorweggetjes, alleen maar om die beruchte oprit te vermijden.
Hoe dan ook, het is duidelijk dat jij last heb van angst voor die verrekte snelweg. En het interessante; jij bent helemaal niet bang voor de snelweg. Jij bent bang voor jezelf.
In dit artikel ga ik je precies uitleggen hoe dit zit. Dit snappen en in de gaten krijgen is namelijk dé stap naar vrijheid.
Wat is rijangst op de snelweg eigenlijk?
Veel mensen denken dat angst voor het rijden op een snelweg te maken heeft met een gebrek aan rijvaardigheid. Maar dat is bullshit. De meeste mensen met deze angst rijden technisch gezien prima. Waar het hier om gaat is de angst voor controleverlies.
Vergelijk het met vliegangst. De snelweg is een plek waar je ‘vast’ zit. Je kunt niet direct stoppen als je een paniekaanval krijgt. Dit triggert een claustrofobisch mechanisme. Je mind roept van alles. Met een megafoon waarschijnlijk. ‘Wat als ik nu onwel word en er is geen vluchtstrook?’. ‘Wat als ik de macht over het stuur verlies?‘.
Op het moment dat je deze gedachten gelooft, reageert je lijf met adrenaline. Die adrenaline voel jij ook daadwerkelijk. Die zit niet ’tussen je oren’. Meestal voel je dit als een opgejaagd gevoel. Onrust. Stress. Je mind gebruikt deze signalen vervolgens weer als ‘bewijs’ dat het echt misgaat. En voilà, welkom in de cirkel van paniekaanvallen.
En om eerlijk te zijn, ik begrijp dat je snelwegen gaat vermijden als je nog in deze val terechtkomt. Ik heb zelf ook jarenlang last gehad van paniekaanvallen. Dat is echt geen pretje. Dan maar vermijden. Maarja, het zorgt er wel voor dat je leven steeds kleiner wordt, en je meer aan het overleven dan aan het leven bent. En dat is gewoon kut.
Dus, werk aan de winkel! Tijd voor verandering. Échte verandering. Duurzame verandering.
Waarom blootstelling (exposure) vaak niet genoeg is
Veel cursussen en therapieën om snelweg angst te overwinnen richting zich op exposure, oftewel blootstelling aan ‘het gevaar’ (= de snelweg). Beginnen met virtual reality, misschien een keer op de bijrijdersstoel, dan een keer alleen het stuur, dan het schakelen erbij, etc.
Laat ik beginnen met te zeggen dat blootstelling zeker belangrijk is. Immers, daar gaat het uiteindelijk om. Jij wil gewoon weer die snelwegen gaan pakken. Daarom zijn er bijvoorbeeld ook speciale rijlessen voor mensen met faalangst.
Wat echter vaak vergeten wordt is de angstmindset. Het angstmechanisme dat onder elke angst (en fobie) geworteld is. ‘Exposure’ is een trucje. Net als dat je een leeuw aanleert om door een hoepel te springen. Maar daardoor snapt een leeuw nog niet dat hij ook door een vierkant kan springen.
Mensen die last hebben van angst voor de snelweg hebben zelden alléén last van angst voor de snelweg. Het is een geworteld patroon van identificatie met de mind en het niet kunnen verdragen van gevoelens. Vechten tegen gevoelens, vechten tegen de mind.
Als je de snelweg op gaat terwijl je in je hoofd constant bezig bent met ‘ik hoop dat ik niet bang word, ik hoop dat ik rustig blijf‘, etc., dan ben je alsnog aan het vechten. Je bent aan het overleven. En dan kan het best zo zijn dat je uiteindelijk weer durft te rijden, maar je hebt de wortels niet aangepakt. Je hebt gewoon een trucje geleerd.
Echte vrijheid ontstaat pas als je het mechanisme begrijpt en constant toepast (tot het een automatisme is). Ik ga je uitleggen hoe dit in elkaar zit en wat je kunt doen.
De duurzame oplossing: Rijden mét je angst
Dit platform heet niet voor niets ‘dealen met je angst’, in plaats van ‘kom van je angst af’. Daarom werkt het op een duurzame manier. Onderstaande drie principes zijn hierin leidend;
1. De bring-it-on techniek
Dit voelt ontzettend tegennatuurlijk, aangezien wij mensen het liefst ontzettend hard weg willen rennen van gevoelens en ongemak. En precies daarom is deze mindset-shift zo belangrijk.
De volgende keer dat je die snelwegangst voelt opkomen, probeer dan niet je handen stil te houden. Probeer dan niet je ademhaling onder controle te houden. Voel je je hart bonken? Prima, laat maar bonken. Je handjes trillen? Prima, tril maar een eind weg.
Zeg letterlijk; bring-it-on. Laat maar komen die paniek. Bring it on! Laat dat hart maar uit mijn borstkas knallen. Laat die ademhaling maar door het dak gaan. Kom maar door! Laat die adrenaline maar door je lijf spuiten. Het is maar een hormoon.
Moet het leuk zijn? Nee. Moet je het fijn vinden. Nee. Mag het helemaal 3 x kut zijn? Jazeker. Maar door de weerstand op te geven, haal je de angel uit de paniek. Er is geen gevecht meer. En je gaat zien; daardoor ontstaat er dus helemaal geen paniek.
Ik doe dit nog keer op keer. Als ik ga vliegen, als ik een date heb, als ik ga solliciteren, als ik een presentatie moet geven. Let’s fucking go, bring it on die adrenaline! Ik mis hem nu zelfs als hij niet komt ;)! Maar paniek, dat wordt het nooit meer.
2. Defusie van de rampscenario’s
Jouw mind heeft één taak; jou helemaal gek maken. Van je geboorte tot je dood; je mind doet niets anders. En het grappige is dat de mind dit eigenlijk doet om jou te beschermen tegen mogelijk gevaar. Maar die mind is even vergeten dat we hier geen leeuwen rond hebben lopen, dus dat er amper daadwerkelijk gevaarlijke situaties zijn.
En op het moment dat jij die mind gaat geloven, ga je dus vermijden. De snelweg, het vliegtuig, nieuwe banen, relaties, gesprekken, you name it. Want dan is de mind blij; jij bent ‘veilig’. Dat je vervolgens een klein kutleven hebt gekregen en je potentie niet benut, dat boeit de mind verder niet. Maar jou wel (zie punt 3).
Anyhow, defusie is het tegenovergestelde van fusie. En fusie betekent versmelten. Defusie betekent dus los komen van je mind. Jij en je mind (die rampscenario’s van ongelukken, flauwvallen, etc. etc.) zijn niet één en dezelfde. Jij bent de waarnemer van de mind.
Defusie betekent dus de identificatie met de mind loslaten. Daarom heb ik de mind bijvoorbeeld een naam gegeven: Gerrit.
Vervolgens kun je zeggen; ‘ik merk dat Gerrit roept dat ik de macht over het stuur verlies’. ‘Ik merk dat Gerrit roept dat ik dadelijk een paniekaanval krijg en een ongeluk krijg’. Ik denk dat niet zelf; mijn mind roept dat. En ik heb een keuze of ik dat geloof.
Het duurt even, maar als je dit in de gaten krijgt, merk je dat je mind de hele dag loopt te strooien met negatieve gedachten. Soms harder, soms zachter. Ga hier ook niet tegen vechten! Je wint het toch niet van je mind.
Dat is ook precies de reden waarom ik geen fan ben van therapieën waarin je ‘positieve gedachten tegenover negatieve gedachten’ moet zetten. Dat wordt één grote pingpong-show. Ontzettend vermoeiend ook.
Je hoeft er helemaal niets positiefs tegenover te zetten. Je hoeft de mind alleen niet te geloven. Gewoon er laten zijn. Niet in mee gaan, niet tegen vechten. Alsof het achtergrondmuziek is (met soms een verschillende irritant nummer).
3. Neem je waarden mee op de passagiersstoel
Waarom wil jij van die snelweg angst af? Is het voor je werk? Om je kinderen naar het sporten te brengen? Zodat je de BOB kunt zijn en je partner ook een keer kan drinken? Om niet afhankelijk te zijn van het OV?
Neem dit mee. Focus op je doel. Neem die angst letterlijk mee als een irritante passagier op de achterbank, maar zet je waarden naast je op de bijrijdersstoel. Hier doe je het allemaal voor. En ja, dan maar met tranen of een hoge hartslag. Als je dit mechanisme begrijpt en blijft toepassen, verdwijnt dat ook. En kun jij weer leven.
Praktische tips voor angst op de snelweg
Stop met scannen
Stop met constant checken waar de volgende afrit is. Dat is ‘veiligheidsgedrag’, en het houdt je angst alleen maar in stand. Geen trucjes.
Geen ‘kalmeringsmuziek’ of kalmeringsmiddelen
Nogmaals, geen trucjes. Veel mensen luisteren naar specifieke muziek om rustig te blijven. Dit is echter gewoon een vorm van vermijding. Zet gewoon de radio aan op wat je leuk vindt. Óók als je hart tekeer gaat.
Je hoeft ook allemaal geen kalmeringsmiddelen te gebruiken. Zo geef je de mind alleen maar gelijk (‘dan moet het wel héél eng zijn’).
Zie het niet als een prestatie
Veel mensen die te maken hebben met specifieke angsten zoals rijangst, vliegangst of pleinvrees, bouwen nog net geen feest als ze hun angst een keer aangegaan zijn. Doe dit niet. Je geeft je ego (= mind) hiermee namelijk het signaal dat je iets enorm heftigs hebt gedaan.
En ja, het is heel erg zwaar en pittig om door die angst te gaan, maar feitelijk ben je ‘gewoon’ in een vliegtuig of auto gestapt. Geef je mind niet nog meer voer door het te zien alsof je een situatie op leven en dood hebt overleefd.
Gebruik humor
De mind is allergisch voor humor. Als mijn mind mij dreigt over te nemen ga ik soms gewoon wel eens hardop zingen. ‘Halllloooo, wat leuuuheuuuk dat je roehoeeept dat het helemaal fooooouuut gaat, doen we lekkkkker niiiiiks meeeee‘. Beetje beatboxen erbij voor de beat, heerlijk.
Veelgestelde vragen over snelwegangst (FAQ)
Is snelwegangst gevaarlijk voor mijn rijveiligheid?
Veel mensen zijn bang om flauw te vallen door een paniekaanval. Maar paniek zorgt voor adrenaline, een hogere bloeddruk en hartslag. Flauwvallen ontstaat juist bij een te lage bloeddruk. Je zult dus niet zomaar flauwvallen.
Als je een paniekaanval volg je gewoon de stappen zoals hierboven beschreven. Nodig maar uit. Laat maar komen. Niet gaan wegademen of iets geks. Niet gaan denken ‘wat moet ik doen?!’. Maar gewoon dat stuur vasthouden. Met zweethanden. Met paniek.
Kan ik van snelweg angst afkomen zonder professionele hulp?
Eigenlijk gaat het er dus sowieso niet om dat je van angst afkomt. Maar als je de verlammende angst bedoelt; ja, dat kan. En wel door het mechanisme van de mind te begrijpen. Er is niet meer dan dat. Er is geen trucje. Het is letterlijk niet meer dan dit. Stop met het fixen van je angst en leer te rijden met je onrust. En besef daarnaast dat jij de waarnemer van de mind bent, en niet je mind zelf.
Wat als ik een echte paniekaanval krijg bij 100 km/u?
De vraag stellen is hem beantwoorden. Zolang je deze vraag blijft stellen, ben je aan het vechten. Want je nodigt de paniekaanval niet uit, maar stelt nog steeds ‘wat als’-vragen.
Conclusie: De weg ligt letterlijk weer open
Je bent niet kapot en je bent geen slechte chauffeur. Allemaal bullshit. Je zenuwstelsel is alleen hyperalert geraakt door de verhalen van je mind. Misschien door nare ervaringen uit het verleden, misschien zomaar. Het maakt niet uit. Die rookmelder in je hersenpan is aan het schreeuwen terwijl er geen gevaar is.
Snelwegangst overwinnen gaat niet over het vinden van de perfecte ademhaling. Het gaat over het snappen van jezelf en je angstmechanismes.
Stop met het rijden van omwegen of het vermijden van de auto. De snelweg is er voor jou, inclusief je zenuwen, paniek, tranen en weet ik het allemaal wat. Durf oncomfortabel te zijn en je zult merken dat de wereld weer groter wordt.
Pak de wortel van je angst aan, en je kunt weer gaan leven. We hebben maar een jaar of 80.