Je staat in de supermarkt of zit in een volle trein, en plotseling overvalt het je; paniek. Je hart bonkt alsof ‘ie uit je borstkas wil springen, je ledematen tintelen en je wordt ontzettend licht in je hoofd. Je hebt het idee dat je ter plekke tegen de vlakte gaat. Flauwvallen.
Je hebt het idee dat je ter plekke tegen de vlakte gaat.
Voor mensen die last hebben van paniekaanvallen is het één van de meest hardnekkige symptomen; het gevoel dat je gaat flauwvallen. Hierdoor ga je situaties vermijden, puur uit angst. En kun je zelfs fobieën ontwikkelen zoals agorafobie.
Maar kan dat eigenlijk wel; flauwvallen door een paniekaanval? In dit artikel leg ik je uit dat die kans eigenlijk heel klein is, en waarom. Ook leg ik je uit wat je kunt doen om de angst voor flauwvallen naast je neer te leggen.
De biologie van flauwvallen vs. de biologie van paniek
Om te begrijpen waarom je echt niet zomaar neervalt moeten we kijken wat er, biologisch gezien, in je lijf gebeurt bij zowel paniek als bij flauwvallen.
Flauwvallen
Flauwvallen (syncope) gebeurt wanneer je bloeddruk plotseling daalt. Als een vliegtuig dat ineens een duikvlucht maakt. Je hart pompt niet genoeg bloed naar je hersenen, waardoor die als het ware tijdelijk uitschakelen om energie te besparen. Heel handig dus eigenlijk.
Flauwvallen gebeurt bijvoorbeeld vaak als je te snel opstaat, bij extreme hitte of bij specifieke fobieën (zoals het zien van bloed). Ook komt dit vaker voor bij mensen met een lage bloeddruk (logischerwijs).
Paniekaanval
Tijdens een paniekaanval gebeurt er precies het tegenovergestelde. Je lichaam komt in een vecht-vlucht- modus. Met andere woorden; je lijf wordt klaargemaakt voor oorlog. Je bijnieren pompen adrenaline door je lijf, je hartslag versnelt en je bloeddruk stijgt flink. Dit alles om je ready te maken voor de strijd.
Omdat je bloeddruk flink stijgt, is het biologisch gezien vrijwel onmogelijk voor je hersenen om te weinig bloed te krijgen.
Kortom: Bij paniek staat je systeem op ‘aan’ en ‘hoogspanning’, terwijl flauwvallen juist een gevolg is van ‘uit’ en ‘lage spanning’. Capiche?
Maar ik val wel flauw tijdens een paniekaanval?
In vrijwel alle gevallen is dit alleen het gevoel van flauwvallen. Maar er zijn mensen die daadwerkelijk out gaan bij een paniekaanval. Nou niet gelijk gaan denken dat jou dat overkomt, maar ik zal uitleggen hoe dit zit.
1. Hyperventilatie
Sommige mensen gaan tijdens een paniekaanval hyperventileren. Dat wil zeggen; te snel en te diep ademen. Bij ernstige hyperventilatie (met de nadruk op ernstig) kun je flauwvallen. Maar dit gebeurt ook echt alleen in uitzonderingen. Hou je vast, we duiken even de materie in.
Normaal gesproken adem je CO2 (koolstofdioxide) uit. Een afvalproduct. Bij hyperventilatie adem je teveel CO2 uit, waardoor je bloed te weinig CO2 bevat. Aangezien CO2 verantwoordelijk is voor het ontspannen van de bloedvaten, vernauwen deze. Dit geldt ook voor de slagaders naar de hersenen.
Zo stroomt er minder bloed (en dus zuurstof!) naar de hersenen. Inmiddels weet je wat dat tot gevolg heeft; het brein schakelt zichzelf tijdelijk uit om energie te besparen. En dus val je flauw. Mooi lesje biologie he?
2. Vasovagale syncope (reflexflauwvallen)
Bij echt heftige emoties, bloedfobie, injectiefobie of langdurige stress kan het zenuwstelsel in uitzonderlijke gevallen overreageren. De vecht-vlucht-reactie slaat dan ineens om in een rustreactie, als een vliegtuig dat ineens een duikvlucht maakt. Hierdoor dalen je hartslag en bloeddruk ineens heel sterk. Tijdens een ‘echte’ paniekaanval is dit echter ook een uitzondering.
3. Uitputting of lichamelijke factoren
Natuurlijk zijn er altijd mensen met unieke lichamelijke afwijkingen, waardoor flauwvallen wel mogelijk is. Ook kan een paniekaanval in uitzonderlijke gevallen urenlang duren en gepaard gaan met extreme vermoeidheid, uitdroging of ondervoeding, waardoor de kans op flauwvallen logischerwijs toeneemt. Maar dan komt dit eigenlijk niet eens door de paniekaanval.
Hoe stop je de angst voor flauwvallen?
Wanneer je zoekt naar een antwoord op de vraag of je kunt flauwvallen van een paniekaanval (want daarom ben je waarschijnlijk hier), is dat meestal een zoektocht naar geruststelling. Misschien heb je die wel na het lezen van dit artikel. Maar geruststelling werkt maar even. Om écht vrij te worden, is er meer werk nodig.
1. Educatie
Natuurlijk begint het wel met kennis. Kennis, kennis en nog eens kennis. Niet van Gerda op Facebook die een tante heeft die een vriendin heeft die WEL altijd flauwvalt, maar échte kennis. Hopelijk heb ik je die in dit artikel op een feitelijke manier gegeven.
Het is heel belangrijk dat je snapt wat er biologisch gezien gaande is bij een paniekaanval, en dat het GEVOEL dat je gaat flauwvallen heel normaal is. Je aandacht wordt vernauwt op je fysieke sensaties, en je kunt zelfs derealisatie ervaren. Het lijkt dan alsof de wereld om je heen niet echt is. Je angstige mind labelt dit onwerkelijke aparte gevoel direct als ‘ik ga out‘. Wat niet zo is.
Knoop dit artikel in je oren, of sla het op, zodat je altijd de daadwerkelijke feitelijke kennis hebt over het biologische proces. Wat iemand op Facebook ook zegt.
2. Laat het wankele gevoel er zijn
Paniek leeft op verzet. Meestal gaan mensen vechten tegen het duizelige gevoel. ‘Ohjeeh, ik zit in een trein en ik voel angst/paniek opkomen. Niet hier, niet hier, niet hier‘. Ik kan je één ding vertellen; nu komen de paniek en het gevoel van flauwvallen juist.
Als jij je verzet tegen fysieke sensaties en angst, denkt je zenuwstelsel namelijk dat het echt code rood is. Dat jij die sensaties en gevoelens écht niet aan kan. Het resultaat? Nog meer adrenaline, cortisol en al dat soort meer. En dus nog meer paniek. Dit is echt de klassieke paniekcirkel.
Dus, wat doe je wel? Nodig die angst, paniek en het gevoel van flauwvallen uit. Radicaal. ‘Kom maar, pak me maar. Laat me maar flauwvallen. Neem me maar helemaal over. Kom maar helemaal over me heen, ik ben klaar met de strijd‘. Dit is dé nummer 1 truc om überhaupt geen last van paniekaanvallen meer te hebben.
3. Focus op de uitademing
Omdat hyperventilatie de hoofdschuldige is van het duizelige gevoel, is je ademhaling een tool om niet meer zo duizelig te zijn. Focus niet op ‘diep inademen’ (dat maakt het alleen maar erger), maar op een lange, zachte uitademing. Dit herstelt de balans in je bloed.
Kanttekening hierbij is wel dat je je ademhaling NIET moet gebruiken om de paniek WEG te krijgen. Als je dat namelijk gaat doen, kan dit de paniek juist versterken. Veel mensen beginnen namelijk als een gek ademhalingsoefeningen of kalmeringsoefeningen te doen bij de eerste angstsensatie, zodat de paniekaanval maar niet ontstaat. Dit is vechten. En zorgt er juist voor dat de paniekaanval ontstaat.
Conclusie: Je blijft staan, ook als het stormt
Vrijwel altijd is de koppeling tussen een paniekaanval en flauwvallen een mentale koppeling, en geen fysieke. Je lichaam is tijdens paniek in de meest wakkere, alerte staat die er bestaat. Je gaat niet out, je bent juist klaar voor actie.
Merk jij dat je bepaalde plekken mijdt omdat je bang bent voor flauwvallen door een paniekaanval? Laat je leven niet langer regeren door een biologisch misverstand. In mijn trainingen leer ik je hoe je de signalen van je lichaam correct interpreteert en hoe je de regie terugpakt over je bewegingsvrijheid. Je bent sterker en stabieler dan je angst je wil doen geloven.