Elke zondagavond kijk je alweer met tegenzin naar de maandag. De uitdaging in je huidige werk is weg, de sfeer op kantoor is kut en je weet diep van binnen dat je compleet stilstaat. Je leeft inmiddels van vakantie tot vakantie. Het is niet voor niets dat er in september het meest gezocht wordt naar vacatures.
Elke zondagavond kijk je alweer met tegenzin naar de maandag
Maar toch onderneem je geen actie. Waarom eigenlijk niet? Omdat je bang bent. En dat is heel normaal. Het gros van de mensen voelt angst om van baan te veranderen.
Waarom is die drempel zo hoog? Waarom blijven we jarenlang hangen in iets dat ons helemaal niet gelukkig (meer) maakt? Met andere woorden; waarom kiezen we eerder voor ongeluk dan voor onzekerheid? Laten we daar eens induiken, zodat jij snapt waarom je bang bent én weet wat je kunt doen!
De psychologie achter de angst
Ons oerbrein is geprogrammeerd op één doel; overleven. Overleven, overleven en nog eens overleven. Fuck geluk, tevredenheid of plezier. It’s all about survival. Je huidige baan is een veilige factor. Je kent de mensen, je bureau, je beeldschermen, de systemen, alles. Je weet zelfs uit je hoofd hoe je er komt.
Zie hier je comfort zone. Je huidige toestand is je comfort zone. En ons oerbrein (specifiek de amygdala) ziet dit als veilig. Boeit die hersenpan van je niets dat je ongelukkig bent.
Maar als jij alleen al overweegt om weg te gaan uit die vertrouwde omgeving, ontstaat er onzekerheid. Ik weet dat nog zo goed uit het verleden. Ik werkte bij een bedrijf en had soms, stiekem, gesprekken bij andere bedrijven. Meestal omdat recruiters me benaderden en ik toch nieuwsgierig was.
Vol bravoure ging ik dan zo’n gesprek in, en het gesprek ging meestal ook prima. Maar zodra ik weer buiten stond overviel me een dikke angst. Nu werd het menens. Ga ik nou echt mijn veilige baken verlaten? Nee dus, met de staart tussen de benen bedankte ik en bleef ik gewoon waar ik zat.
Wat er namelijk gebeurd is dat je mind direct begint met het invullen van allerlei rampscenario’s;
‘Wat als het tegenvalt?’
- ‘Wat als ik niet genoeg kennis heb?’
‘Wat als de collega’s helemaal kut zijn?’
‘Wat als de reistijd me tegen gaat staan’
En ga, zo, maar, verder. Eigenlijk is dit gewoon faalangst. En wat je moet begrijpen is dat dit eigenlijk heel lief is van je mind. Het is een beschermingsmechanisme. Door je bang te maken probeert je brein je in je comfort zone te houden. Ook al staat dat gelijk aan ongelukkig zijn.
Hoe de angst zich uit: Symptomen en vermijding
Als je flink bang bent om van baan te veranderen uit zich dat vaak op bepaalde manieren, zowel fysiek als mentaal.
Allereerst ga je piekeren als een malle. Je denkt bijvoorbeeld dat je keuzestress hebt (‘wat moet ik kiezen ik weet het niet’), maar dat is gewoon faalangst in een fancy jasje. Je hoofd loopt over, omdat je ‘denkt’ dat je daar het antwoord kunt vinden. Been there done that.
Ook verval je waarschijnlijk in uitstelgedrag. Je zoekt af en toe halfbakken naar vacatures, je CV updaten schuif je lekker voor je uit, dat werk. Alles beter dan die angst aankijken.
Als je op het punt staat om daadwerkelijk écht actie te ondernemen en van baan te wisselen kun je zelfs fysieke symptomen gaan ervaren. Denk hierbij aan hartkloppingen, een drukkend gevoel op je borst, een weeïg gevoel in je onderbuik of zelfs een overgeefgevoel.
Kans op een bore out
Dit is een hele belangrijke. Eerder benoemde ik al dat ik zelf een ster was in het blijven zitten waar ik zat. Puur uit angst voor het onbekende. Als je dit maar lang genoeg doet kun je zelfs in een bore out belanden. En dat is wat mij ook gebeurde.
De bore out geeft ongeveer dezelfde symptomen als de burn out. Maar waar de burn out ontstaat door stress van een ’teveel’ voor je zenuwstelsel (hoge werkdruk, hoge lat, etc.) ontstaat de bore out juist door een ’te weinig’ voor je zenuwstelsel.
Met andere woorden; je ervaart langdurig en structureel te weinig zingevende prikkels. Als jij de angst voor verandering van je baan te lang gaat vermijden, kun je dus in een bore out belanden. En ik kan je vertellen dat dat geen pretje is. Understatement.
Veranderen mét angst in je binnenzak
Om psychische ellende voorkomen is het belangrijk dat je aan de slag gaat met de angst om van baan te veranderen. En surprise surprise; niet door de angst weg te maken maar juist te omarmen!
Ik kan je één ding vertellen, en dat is dat die angst voor verandering niet weggaat. Die gaat pas weg als jij je eerste werkdag op een nieuwe baan hebt gehad. En dan kunnen er weer allerlei andere angsten ontstaan maar dat terzijde.
Dus, we moeten actie ondernemen mét angst. Dat is de juiste volgorde. Omdat er helemaal geen volgorde is. Ik ga je uitleggen hoe je dit het beste kunt doen.
Erken de ‘Loss Aversion’
Binnen de psychologie is er een begrip dat loss aversion wordt genoemd. In het kort betekent dit dat het verlies van wat je hebt zwaarder weegt dan de mogelijke winst van een keuze die je maakt. Of in normaal Nederlands; mensen zijn sterker gemotiveerd om verliezen te vermijden dan om winsten te behalen.
In het geval van een baanswitch is het verlies je zekerheid. Een vast contract. Je collega’s. Etc. De mogelijke winst (nieuwe uitdaging, leukere collega’s, etc.) wegen niet op tegen het verlies van zekerheid.
Het fenomeen van loss aversion leidt tot irrationele beslissingen. Want het kan dus bijvoorbeeld zelfs leiden tot een bore out.
Het is belangrijk dat je beseft dat dit ook voor jou zo werkt. Het inzien zorgt er al voor dat je sneller in actie kan komen (mét angst).
Defusie van je angstgedachten
Één van de meest krachtige instrumenten die je kunt beheersen als het aankomt op angst is het defusie. Dit betekent dat je jezelf loskoppelt van je gedachten. Als je dit doorhebt, gaat je leven echt veranderen (in a good way).
Jij bent de waarnemer van je gedachten. En die mind roept heel de dag door negatieve gedachten. ‘Je gaat falen’. ‘Je kunt het niet’. ‘Het gaat vast niet leuk zijn op die nieuwe werkplek’. Want die mind wil jou, hoe gek ook, veilig houden.
Wat je kunt doen is jezelf loskoppelen van deze negatieve gedachtestroom, door te zeggen; ‘ik merk dat ik de gedachte heb dat ik ga falen‘. En dat hoeft helemaal geen waarheid te zijn. Dit creëert afstand. En je hoeft niet te handelen naar elke bang gedachte die je brein naar je toe gooit.
Ik heb mijn mind zelfs een naam gegeven. Gerrit. Gewoon een lekkere kutnaam. Waardoor ik kan zeggen dat Gerrit weer roept dat dit, dat dat, dat zus, dat zo. Nog meer afstand!
Focus op waarden, niet op emoties
Jouw angst hoeft niet weg. Sterker nog, omarm je angst alsjeblieft. Vechten tegen gevoelens werkt toch alleen maar averechts. Maar, de angst hoeft niet op je schouder te zitten. Gewoon, lekker in het binnenzakkie.
Wie mag er dan wel op je schouder zitten? Je waardenpakket. Waarom wilde je ook alweer van baan switchen? Gaat het over meer vrijheid, leukere collega’s of een betere balans? Deze waarden mogen de koers bepalen. Niet de angst.
Als groei belangrijk voor je is, dan hoort ongemak er gewoon bij. Maar die hoeft geen prominente plaats te krijgen waardoor je blokkeert.
Voel de fysieke sensaties
Als je daadwerkelijk voor een keuze staat kan het zijn dat je echt fysieke angstsensaties gaat ervaren. Voel die gewoon. Ga zitten en voel wat er in je lijf gaande is.
Het is gewoon een biologisch proces van je zenuwstelsel. Je amygdala ziet ‘gevaar’ (= een nieuwe baan) en knalt allerlei stofjes als adrenaline en cortisol door je lijf. Je bloeddruk wordt hoger, je ademhaling onregelmatiger, het is allemaal rationeel verklaarbaar. Omdat je zenuwstelsel je klaar maakt voor vechten of vluchten.
Gewoon voelen en observeren. Meer niet.
De overgang: Van sollicitatie tot proeftijd
Ik zou je graag willen zeggen dat de angst voor het veranderen van baan de enige angst is die komt kijken bij een nieuwe baan. Maar helaas. Wat dacht je bijvoorbeeld van de angst voor een sollicitatiegesprek?
Ook zijn er mensen die paniekaanvallen krijgen voor ze aan een nieuwe baan beginnen (of in de eerste dagen/weken van hun nieuwe baan). Simpelweg omdat de druk van het ‘moeten slagen’ te groot wordt.
Ik ga het niet mooier maken dan het is; dit komt voor. Maar daarom is het oh zo belangrijk dat je snapt hoe het angstmechanisme en jouw mind werken. Dit werkt namelijk zo voor élke angst en fobie, en daarom hamer ik er ook constant op dat je verlammende angst bij de wortels aan moet pakken, in plaats van symptoombestrijding.
Veelgestelde vragen
Is het normaal om paniek te voelen nadat ik mijn ontslag heb ingediend?
Yes, dit is echte oerangst. Het voelt als een ‘point of no return’. Je bent al je zekerheid kwijt. Zeker omdat werk zo’n groot gedeelte van ons leven is.
Ik heb zelfs wel eens mijn baan opgezegd zonder iets nieuws te hebben en ik kan je vertellen; paniek alom! Maar je leert het gevoel dragen, en als je zenuwstelsel eraan gewend is, trekt het gevoel weg. En het mooie is; dan is je comfort zone groter geworden.
Hoe weet ik iets gewoon een verkeerde keuze is of faalangst?
Niet. Dat weet je pas als je het probeert. En dan nog, is het een ‘verkeerde’ keuze als je nieuwe baan niet bevalt? Ik heb misschien wel 10 banen gehad die niet bevielen, en als mens ben ik hier zoveel van gegroeid. Het zijn gewoon keuzes, geen goede of verkeerde keuzes.
Helpt voorbereiding tegen de angst?
Dit kan de angst verkleinen ja. Denk bijvoorbeeld aan een meeloopdag voordat je daadwerkelijk een contract tekent. Maar let op overvoorbereiding. Je kunt niet elke onzekerheid van tevoren killen. Dan wordt het namelijk obsessief gedrag. En dit gaat de angst juist erger maken!
Conclusie: gaan met die ba(n)a(a)n
De angst om van baan te veranderen is een teken dat je buiten je comfort zone dreigt te treden. En laat dat nou precies de plek zijn waar groei plaatsvindt. Je hoeft niet stoer te doen en je mag gewoon bang zijn. Maar probeer wel het ongemak te dragen én naar je doel toe te werken.
Dus, blijf jij liever lekker veilig maar ongelukkig in je baan? Of ben je bereid om de zenuwen te omarmen voor een toekomst die écht bij je past (en dat weet je ook pas als je het doet, niet vantevoren!).