Ik weet nog goed dat ik vaak bij de psychiater zat te smeken om medicatie. ‘Ik trek het niet, die angst en paniekaanvallen’. Geef me iets, alsjeblieft. Inmiddels weet ik beter. Sterker nog, als ik nu terugkijk, hield dat mijn paniek juist in stand.
Ik weet nog goed dat ik vaak bij de psychiater zat te smeken om medicatie
Of je nu op zoek bent naar zwaardere medicatie om je paniekaanvallen tegen te gaan (zoals oxazepam) of naar natuurlijke middelen van bijvoorbeeld de Kruidvat (zoals Valdispert); je wil van de paniek af. Maar als psycholoog en ervaringsdeskundige moet ik eerlijk zijn; medicatie is geen genezing. Sterker nog, het kan je paniekaanvallen juist in stand houden.
In dit artikel leg ik je uit hoe het paniek-mechanisme werkt, en welke rol medicatie hierin kan spelen. Uiteindelijk ben jij degene die het voor het zeggen heeft, maar ik weet zeker dat deze informatie je anders gaat laten kijken naar je paniekaanvallen.
De verleiding van de ‘uit-knop’
Kijk, als jij op zoekt bent naar medicatie voor je paniekaanval, ben je eigenlijk op zoek naar controle. Want die paniekaanval is verschrikkelijk. Ik voel je. Middelen als oxazepam werken als een directe verdoving van je zenuwstelsel. Je paniek wordt gedempt, je spieren verslappen en ja, dat is lekker.
En geloof me, ik heb hele strips van dat spul weggeslikt. Het voelt als een bevrijding. Als lucht. Maar er zit een heel naar addertje onder het gras. Elke keer dat je een pil neemt om een aanval te stoppen óf voorkomen, geef je een seintje aan de brein.
Je zegt namelijk; ‘Ik kan dit niet aan’. Ik zei het zelfs letterlijk tegen mijn psychiater. Elke keer dat jij die pil neemt, wordt je natuurlijke zelfvertrouwen dus langzaam afgebroken. En dan heb ik het nog niet eens over de lichamelijke verslaving die kan optreden bij langdurige gebruik van oxazepam (maar dat is voor dit verhaal bijzaak).
Je moet dus begrijpen dat door het gebruik van dit soort middelen, je je brein direct leert dat jouw lijf een paniekaanval niet zonder chemische middelen kan overleven. Hiermee voed je met elke pil dus indirect de angst voor de volgende paniekaanval. Tot een punt dat je al in paniek raakt omdat je pillen bijna op zijn.
Antidepressiva en de window of tolerance
Officieel moet ik je natuurlijk doorverwijzen naar specialisten als het aankomt op medicatie. Maar om eerlijk te zijn; ik heb heel veel specialisten gezien en gesproken, en met de kennis en ervaring van nu vind ik dat er veel te makkelijk medicatie wordt voorgeschreven zonder de juiste kennis (over bijvoorbeeld het angstmechanisme).
Zo ook bij mij. Al jaren zit ik aan de antidepressiva. Zo’n tien jaar geleden voorgeschreven door de huisarts (na één gesprekje van 15 minuten). Antidepressiva worden vaak voorgeschreven bij angststoornissen.
Anders dan je misschien zou denken na dit verhaal, is mijn mening over antidepressiva anders dan over kalmeringsmiddelen. Ik zal je uitleggen hoe dat zit.
Het vergroten van de marge
Ik ga hier verder niet in op de neurologische werking van verschillende vormen van medicatie (die kun je prima online vinden). Mij gaat het puur om de invloed die verschillende vormen van medicatie kunnen hebben op het psychologische angstmechanisme (en specifiek op paniekaanvallen).
In de psychologie werken we met het begrip ‘window of tolerance’. Dit is een soort bandbreedte waarin jij emoties en spanning kunt verwerken, zonder dat je gewoon dichtslaat of in paniek raakt.
- Als je angst extreem hoog is, zit je constant buiten je window. Je bent te overprikkeld om überhaupt na te denken of stappen te nemen.
Antidepressiva kunnen helpen om die window iets groter te maken. De scherpe pieken gaan eraf, waardoor je sneller stappen in de juiste richting kunt nemen.
Het doel hiervan is dus niet om de angst wég te maken. Bij kalmeringsmiddelen met direct effect is dat wél het doel. Antidepressiva kunnen je de rust geven om te leren kijken naar je angst, in plaats van er direct door te worden opgeslokt.
Maar nogmaals, of je dit gebruikt of niet is helemaal aan jou. Het gaat erom dat je snapt waar het hier om gaat m.b.t. het angstmechanisme.
Medicatie als hulpmiddel, niet als doel
De enige weg naar echte vrijheid is het veranderen van je relatie met de angst. Op deze manier krijg jij uiteindelijk helemaal geen paniekaanvallen meer. En ja, dit werkt ook voor jou. Er zijn geen gradaties in ‘paniekaanvallen’. Meer of minder extreem. Er is ook geen raar trucje. Het is niet makkelijk, maar wel simpel.
1. Stop met veiligheidsgedrag
Nee, je hoeft geen medicatie voor paniekaanvallen in je tas, kast of waar dan ook te bewaren ‘voor het geval dat’. Het is een veiligheidsritueel dat jouw paniek in stand houdt. Alleen al het hebben van kalmeringspillen bevestigt dat de angst levensgevaarlijk is.
Echte kracht ontstaat wanneer je de deur uitgaat zonder pillen.
2. Willingness: De sensaties toelaten
Kalmeringsmedicatie leert je te vermijden. Zo simpel is het. Maar als je van paniekaanvallen af wil komen is het tegenovergestelde juist nodig, paradoxaal genoeg.
Willingness betekent dat je je paniekaanval juist uit gaat nodigen. ‘Kom maar door met die paniek’. ‘Is dat alles wat je hebt?’. ‘Bring it on’. En ja, dit voelt fucking raar, want je bent doodsbang voor die paniek. Maar dat is het hele idee van willingness; hierdoor laat je aan je zenuwstelsel zien dat je niet meer bang bent. Je stopt met vechten. Met vermijden.
Moet je het dan ook leuk vinden? Nee, zeker niet! Ik zit nog steeds wel eens in een trein en voel de paniek opkomen. Ik zeg dan in mezelf ook letterlijk ‘kom maar op, ik lust je rauw‘ tegen de paniek. Heb ik het dan naar mijn zin? Zeker niet! Maar die paniekaanval komt nooit meer.
En ook al komt die paniekaanval wel; ook prima. Zeg tegen jezelf; ‘oké, mijn hart gaat tekeer, ik tril, ik ben doodsbang’. Geef. De. Weerstand. Op. Paniek leeft op weerstand. Het is zijn benzine. Kalmeringspillen zijn benzine. Ademhalingsoefeningen zijn benzine. Trucjes zijn benzine. Je wil de paniek wegkrijgen!
3. De observerende rol (defusie)
Paniek ontstaat doordat je volledig geïdentificeerd bent met je mind. Jij bent dus één met die mind die loopt te roepen dat het helemaal fout gaat, je een hartaanval krijgt, etc.
En de waarheid? Jij bent helemaal niet je mind. Jij hébt een mind. En een lijf. Jij bent de waarnemer. Jij kijkt naar je arm of naar je tenen. Net zoals jij naar je mind kunt kijken. Ik heb mijn mind zelfs een naam gegeven; Gerrit.
Soms wil Gerrit me helemaal gek maken. Bijvoorbeeld als ik een vliegtuig in stap of een presentatie moet geven. Maar soms ook gewoon als ik stil in bed lig en ik geen afleiding meer heb. Gerrit heeft één functie; heel de tijd catastrofaal denken. Inmiddels kan ik dan gewoon zeggen; ‘Joe Gerrit, leuk dat je aan het roepen bent! Tetter maar lekker verder, doe ik nu verder niets mee‘.
Kalmerkingsmedicatie zorgt dat Gerrit zijn bek houdt, maar als het is uitgewerkt komt Gerrit gewoon weer terug. Je kunt dus maar beter met jouw Gerrit om leren gaan. Want die ga je heel je leven meenemen. Tot je dood.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Is oxazepam verslavend bij paniekaanvallen?
Ja, oxazepam is verslavend, zowel lichamelijk als psychologisch. Maar dat weet je inmiddels als je dit artikel gelezen hebt.
Zijn er natuurlijke alternatieven bij het Kruidvat?
Ja die zijn er. Veel mensen denken dan; baat het niet dan schaadt het niet. Maar het schaadt dus wel. Psychologisch gezien. Je gebruikt iets om je binnenwereld te controleren. En zolang je iets wil controleren, ben je in verzet. En verzet = benzine voor paniek.
Kan ik stoppen met mijn medicatie als ik dit beheers?
Ik ga niet over jouw medicatie. Ik gebruik zelf ook antidepressiva. Maar ik gebruik het niet om paniekaanvallen te onderdrukken. Het gaat mij erom dat jij snapt hoe het hele mechanisme van paniekaanvallen in elkaar steekt.
Conclusie: Jij bent de medicatie
Ironisch genoeg is het zo dat JIJ juist de medicatie bent. Medicatie voor een paniekaanval geeft je een illusie van veiligheid, maar houdt onveiligheid juist in stand. Angst voor de angst.
Echt herstel begint op het moment dat je stopt met zoeken naar een uitknop. Je bent niet kapot. Je hoeft niet chemisch gefixt te worden. Je bent volkomen ‘normaal’. Je zenuwstelsel (en dan vooral je angstmechanisme) is alleen op hol geslagen. Meer is het niet.