Alleen de gedachte dat je de weg op moet zorgt al voor een knoop in je maag. En je bent niet de enige. Van de 7 miljoen mensen met een autorijbewijs, hebben er maar liefst 1 miljoen last van een bepaalde vorm van rijangst. Van angst voor de snelweg tot bijrijdersangst.
Van de 7 miljoen mensen met een rijbewijs, hebben er maar liefst 1 miljoen last van een bepaalde vorm van rijangst
Dat is nogal wat. Veel mensen zijn zo bang om auto te rijden dat het hun dagelijkse leven echt beïnvloedt. Dit maakt je wereld een stuk kleiner. En dat is zonde, want als psycholoog én ervaringsdeskundige wéét ik dat je van die verlammende angst af kan komen.
Misschien heb je al van alles geprobeerd om je rijangst te overwinnen. Van extra lessen en exposuretherapie tot kalmeringsmiddelen of zelfs medicatie. Maar die hardnekkige spanning blijft.
En dat snap ik. Want je hebt de wortels van je rijangst niet aangepakt. Je bent alleen met de symptomen bezig. Aan de oppervlakte. En het probleem zit helemaal niet in de oppervlakte. Je hebt een vertrouwensissue met je eigen zenuwstelsel. En daar kunnen we aan werken.
De vele gezichten van angst in het verkeer
Angst achter het stuur is geen ‘one-size-fits-all’. Soms ontstaat het na een nare ervaring, wat we dan vaak bestempelen als fobische rijangst. Anderen noemen het weer faalangst of zelfs agorafobie tijdens het rijden. En dan heb je ook nog bijrijdersangst. Maar dat is eigenlijk een uiting van hetzelfde angstmechanisme waar we het in dit artikel over gaan hebben.
Hoe dan ook, het maakt voor mij helemaal niet uit waar jouw rijangst is ontstaan. Zoals dat voor zoveel angsten en fobieën geldt. Dat is namelijk helemaal niet zo belangrijk.
De kern is; wat je ook voelt, je lichaam reageert simpelweg op een vals alarm. Trillende handjes, de gedachte dat je flauw gaat vallen en tegen een boom rijdt, misselijkheid of een drukkend gevoel op je borst. Het is allemaal het resultaat van een vals alarm van je amygdala, het angstcentrum in je brein.
Je amygdala ziet de weg (of zelfs de auto) als een soort oorlogsgebied. Terwijl er feitelijk gezien niets aan de hand is, dat weet jij ook wel. Je bent niet achterlijk. De sleutel tot omgaan met rijangst ligt dan ook niet in het voertuig of op de weg, maar in je hoofd.
Laten we daar eens dieper in duiken.
Waarom cognitieve- of exposuretherapie vaak niet de hele oplossing is
Veel therapeuten en coaches adviseren exposuretherapie. Hierbij word je (stapsgewijs) blootgesteld aan de angsttrigger (autorijden in dit geval). Soms helpt een gespecialiseerde rijangst-coach je over de eerste drempel. Ook zijn er specifieke rijlessen voor mensen met faalangst. Het CBR biedt zelfs een speciaal faalangst rijexamen.
En begrijp me niet verkeerd, in zekere zin sta ik hier ook achter. Als je weer wil autorijden, zal je moeten gaan autorijden. Een andere optie is er gewoonweg niet. Maar als jij de weg op gaat met de instelling ‘ik hoop dat ik geen paniek krijg’, dan ben je nog steeds aan het vechten tegen je eigen emoties.
Als psycholoog, maar vooral als ervaringsdeskundige, weet ik dat veel therapieën het universele angstmechanisme niet aanpakken. Misschien lukt het je om weer auto te rijden, maar écht vrij ben je niet. Die angst kan namelijk zomaar weer oppoppen (in de auto of op een heel ander gebied, zoals vliegangst).
Echte vrijheid ontstaat pas wanneer je stopt met het ‘onder controle krijgen van je angst‘. Hoe harder je probeert om niet bang te zijn, hoe meer stresshormonen je lijf aan gaat maken. Het is de paradox van angst; het aanvaarden is de enige weg naar échte rust en vrijheid.
Rijden mét je passagiers
De truc om echt structureel van verlammende rijangst af te komen is om te leren dat de angst niet weg hoeft. Ik weet dat dit makkelijk klinkt en je waarschijnlijk nu in de vlekken schiet, maar zo simpel is het wel.
Stop met de ‘fix-mentaliteit’
De angst voor autorijden overwinnen door hem weg te duwen? It doesn’t work that way. Helaas. Die angst is als een bal die je onder water duwt. Die wil omhoog. En hard ook.
Rijangst hoeft niet gefixt te worden. Echt niet. Dat is de hele truc. Voor zover er een truc is. Je hebt die angst ergens opgelopen, en wáár maakt helemaal niet uit. Hij is er nou eenmaal. En die verlammende angst (met de nadruk op ‘verlammende’) gaat pas weer weg als jij die onrust er laat zijn.
Ontkoppel je gedachten
‘Ja jij kunt leuk lullen Bart maar dadelijk krijg ik een ongeluk’. Dat is je mind. Niet jij. Je mind roept dit. Je mind kan roepen dat het gevaarlijk is, maar jij bent degene die de pedalen en het stuur bedient. Je bent bang om de controle te verliezen waardoor je ineens een ruk aan het stuur geeft. Dat het fout gaat.
Dat. Is. Je. Mind.
Geef je mind voor mijn part een naam. Die van mij heet Gerrit. ‘Gerrit zegt dat ik dadelijk een ongeluk krijg omdat ik de controle verlies en alles fout gaat’. Oké Gerrit, thanks voor je bezorgdheid. Je mag lekker op de achterbank gaan zitten, doen we niks mee. Ciao!
Kies je route op basis van waarden
Waarom wil jij (weer) rijden? Kijk, als het niet belangrijk voor je is, dan hoef je ook niets aan die rijangst te doen. Dan is het goed zo. Blijf je gewoon tot je dood bij die auto vandaan.
Maar de kans is groot dat rijangst je dwars zit. Bedenk waarom deze angst je dwars zit. Wil je weer onafhankelijk zijn? Wil je je kinderen naar het sporten kunnen brengen? Wil je vrijheid? Deze waarden horen op je passagiersstoel, niét jouw mind. Die zit op de achterbank je janken en schreeuwen.
Veelgestelde vragen
Kan ik plotselinge rijangst zomaar weer kwijtraken?
Ja, maar niet automatisch. In dit geval geldt niet; tijd heelt alle wonden. Je moet je brein opnieuw leren dat fysieke signalen van angst en stress niet betekenen dat er iets fout gaat. Daarnaast moet je gaan snappen welke rol je mind speelt in het angstmechanisme.
Helpt rijangst-hypnose echt?
Kijk, het hele idee van hypnose is dat je toegang zou krijgen tot de onderbewuste geest. Gezegd wordt dat je zo diepgewortelde angsten én negatieve overtuigingen kunt aanpakken en ’transformeren’.
Ik sta hier vrij blanco in. Echter werk ik niet vanuit de oorzaak van rijangst. Ik wil ook geen negatieve overtuigingen aanpakken. Het maakt mij namelijk helemaal niet uit waar bepaalde angsten zijn ontstaan. Of dat nu door een ongeluk komt of door een andere situatie.
Mij gaat het er namelijk om dat je ziet hoe het mechanisme werkt en dit gaat toepassen. Je zenuwstelsel. Je mind. Zodat je namelijk de wortels van jouw hele angstmechanisme blijvend aanpakt. Niet alleen op rijangst, maar op je hele leven.
Conclusie: De weg ligt open
Bang zijn om te rijden is niets om je voor te schamen. Je zenuwstelsel wil je gewoon beschermen, maar op een manier die jou niet dient. Best lief eigenlijk toch!
Mijn advies is vooral; ga NIET op zoek naar trucjes. Naar quick fixes. Maar pak het probleem bij de wortels aan, door te snappen hoe je (overijverige) angstmechanisme werkt en nieuwe verbindingen in je hersenen aan te leggen.
En daarnaast; doen. Je kunt nog zoveel kennis hebben, maar je moet het gaan doen om vertrouwen op te bouwen. Je kunt je zenuwstelsel niet gerust stellen door iets niet te doen. Dit maakt het alleen maar erger. In wat voor stapjes jij dit doet, is aan jou. Alles is goed.